85- Ama bizim dayanılmaz-azabımızı gördükleri zaman, imanları kendilerine hiç bir yarar sağlamadı.(113) (Bu,) Allah'ın kulları arasında sürüp-gitmekte olan sünnetidir. İşte kâfirler burada hüsrana uğramışlardır. AÇIKLAMA 110. Bu ifade şöyle bir anlama gelir: Sizler ciddiyseniz ve sadece oyun olsun diye değil de kalbinizin tatmin olması için mucize talebinde bulunuyorsanız eğer, çevrenize bir bakın. O takdirde sayısız işaretlerin bulunduğunu göreceksiniz. Gerçeğe ve hakka talib olanlar için başka bir mucize istemeye gerek yoktur. Bu da kafirlerin mucize talebinde bulunmaları karşısında verilen üçüncü cevaptır. Buna benzer cevaplar, Kur'an'ın pekçok yerinde geçmektedir. Bkz. En'am: 26-27, Yunus an: 105, Rad an: 15-20, Şuara an: 3-5. Yeryüzünde insanoğlunun hizmetinde bulunan hayvanları (sözgelimi inek, manda, keçi deve, at vs.) , Allah, insanlara kolayca alışabilecek yapıda yaratmıştır. İnsanoğlu, onlardan sayısız şekilde yararlanır. (Örneğin binek, nakliyat ve ürünlerinden yararlanmak için) . Tüm bunlar, Allah'ın onları belirlenmiş bir plana göre yaratmış olduğunu göstermektedir. Başka bir açıdan bakarsanız eğer, yeryüzünün 3/4 su, 1/4 ise toprak olduğunu görürsünüz. Muhtelif kıtalar birbirlerinden su ile ayrılmıştır. Yine bu kıtalarda yaşayan insanlar ticaret ve sefer yapabilmek için suya ve rüzgara ihtiyaç duymaktadırlar. Su ve rüzgarın, insanoğlunun hizmetinde kullanılması için belli bir ölçüye göre yaratılmış olması mutlak kudret sahibi Rahim ve Hakim olan Allah'ın varlığına bir delildir. Ayrıca, denizcilik açısından düşünürseniz, geceleri denizcilerin yol bulmalarına yardımcı olmaları için gökyüzüne yıldızların yerleştirildiğini görürsünüz. Bunlar, aynı yaratıcının, hem yeryüzünü hem de gökyüzünü yaratıp idare ettiğini ve bu yüzden tüm kainatın şaşmaz bir ahenk içinde olduğunu göstermektedir. Hakim olan Allah'ın, insanoğluna bunca imkan sağlamış ve onun tasarrufu altına vermiş olmasına rağmen, tüm bunlar hakkında hesap sormaması mümkün müdür? 111. Bu ayet, buraya kadar işlenen konunun özetidir. Bu kısmın iyice anlaşılabilmesi için surenin 4-5 ve 21. ayetlerine bir kez daha göz atmak yararlı olur. 112. Yani, sizler dünyada iken, tabiat felsefeleri, öğretileri ve bu gibi hayale dayalı mitolojik hikayeleri "din" olarak kabul edip doğru addederek, peygamberlerin taşıdıkları ilme (vahye) hiç iltifat etmediniz. 113. Yani, tevbe ve iman, ancak azab ve ölüm gelmezden önce bir yarar sağlar. Azab ve ölüm geldikten sonra tevbe ve iman etmenin Allah katında bir faydası yoktur. MÜ'MİN SURESİNİN SONU