﷽
Bi navê Allahê Rahmân û Rahîm (dest bi xwendinê dikim).
Mekke37 ayetYên li ser Çokan
Sûreya Câsîye, Mekkî ye (li Mekkeyê nazil bûye) û sî û heft (37) ayet e. Di Qur’anê de sûreya çil û pêncemîn e. Peyva Câsîye, di ayeta 28. de dibore û tê ser maneya çokdayî û wek sûreya Câsîye navê xwe ji vê ayetê girtîye. Wekî wan sûreyên Mekkî yên din di vê sûreyê de jî herî zêde li ser mijara aqîdeya tewhîdê û îmanê hatîye sekinandin. Bi taybetî jî li ser îmana bi axîretê bal tê kişandin. Wekî din ev mijarên hanê jî di sûreyê de tên vegotin: Qûdreta Allah (ac) û giringîya wehîyê û pêwistîya bawerîya wehîye û rewşa kesên vejîna piştî mirinê înkar dikin û roja qiyametê û rewşa mûmîn û kafiran ku ji hêla rûmetê ve qet tu car nabin wekehev.
﷽
Bi navê Allahê Rahmân û Rahîm (dest bi xwendinê dikim).
حٰمٓۜ
Hâ, Mîm.
تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَز۪يزِ الْحَك۪يمِ
Nazilkirina Kitêbê ji alîyê/ji hêla (yê xwedî îzzet û her tiştî mexlûb dike) Azîz û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm ve ye.
اِنَّ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِلْمُؤْمِن۪ينَ
Bêguman di erd û esmanan de ji bo mûmînan ayet (ên ku delaletê wehdanîyet û ezameta wî dikin) hene.
وَف۪ي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَٓابَّةٍ اٰيَاتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَۜ
Di xuliqandina we de û di heyînên li ser rûyê erdê belav bûyî de jî ji bo civakeke bawermend ayet hene.
وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَٓاءِ مِنْ رِزْقٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْر۪يفِ الرِّيَاحِ اٰيَاتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَۙ
Di guhartina şev û rojê de û di rizqa/di barana ku Allah ji esman daxistîye û piştî mirinê erd bi wê vejandîye û di gerandina bayê ji bo civakeke aqilmend ayet hene.
تِلْكَ اٰيَاتُ اللّٰهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّۚ فَبِاَيِّ حَد۪يثٍ بَعْدَ اللّٰهِ وَاٰيَاتِه۪ يُؤْمِنُونَ
Ha evana, ayetên Allah in ku em ji te re wek heq dixwînin. Êdî ew piştî (pê ne bawerîya) Allah û ayetên wî, wê bi kîjan peyvê bawerî bînin?
وَيْلٌ لِكُلِّ اَفَّاكٍ اَث۪يمٍۙ
Xwelî li serê wan kesan be ku pirzêde derew û bêbextîyan dikin û pirzêde gunehkar in!
يَسْمَعُ اٰيَاتِ اللّٰهِ تُتْلٰى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَاَنْ لَمْ يَسْمَعْهَاۚ فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ اَل۪يمٍ
Ku ew ayetên Allah yên jê re tên xwendin dibihîze, lê wekî qet seh nekiribe bi fortandina mezinahîyê (di kufra xwe de) asê dimîne. Mizgîna ezabekî biêş û jan bide wî.
وَاِذَا عَلِمَ مِنْ اٰيَاتِنَا شَيْـًٔاۨ اتَّخَذَهَا هُزُوًاۜ اُو۬لٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُه۪ينٌۜ
Eger ji ayetên me tiştekî hîn bibe, ew dike mijara tinazê. Ji bo yên wisan ezabekî riswaker heye.
مِنْ وَرَٓائِهِمْ جَهَنَّمُۚ وَلَا يُغْن۪ي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْـًٔا وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ اَوْلِيَٓاءَۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظ۪يمٌۜ
Li pêşîya wan cehennem (a ku li hêvîya wan e) heye. Tiştên qezenc kirine jî û ew welîyên ji xeynî Allah ku ji xwe re girtine jî feyde nade wan. Ji wan re ezabekî mezin heye.
هٰذَا هُدًىۚ وَالَّذ۪ينَ كَفَرُوا بِاٰيَاتِ رَبِّهِمْ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ اَل۪يمٍ۟
Ev (Qur'an,) hîdayet e. Eger ayetên Rabbê xwe înkar bikin ji bo wan ji ya herî giran ezabekî biêş û jan heye.
اَللّٰهُ الَّذ۪ي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ ف۪يهِ بِاَمْرِه۪ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه۪ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَۚ
Allah e ku; behran ji we re musexer kiriye/xistîye bin emrê we da ku bi fermana wî tê de keştî biherikin biçin û hûn ji lutf û îhsana wî bigerin û jê re şikur bikin.
وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ جَم۪يعًا مِنْهُۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
Wî (bi lutfeke ji cem xwe) hemû tiştên li erd û esmanan ji we re sitûxwar kir. Bêşik di vê de ji bo civakeke difikirin re ayet hene.
قُلْ لِلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذ۪ينَ لَا يَرْجُونَ اَيَّامَ اللّٰهِ لِيَجْزِيَ قَوْمًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
Ji mûmînan re bibêje: “Bila ew ên ku rojên Allah hêvî nedikirin bibexşînin. Heta ku Allah, berdêla her qewmê ya ku bi dest xistine bide.”
مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِه۪ۚ وَمَنْ اَسَٓاءَ فَعَلَيْهَاۘ ثُمَّ اِلٰى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ
Her kî amelê salih bike, ew di leha wî de ye/jê re baş e. Kî jî xerabî bike, di aleyha wî de ye. Paşê hûn ê bi bal Rabbê xwe ve bên vegerandin.
وَلَقَدْ اٰتَيْنَا بَن۪ٓي اِسْرَٓاء۪يلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى الْعَالَم۪ينَۚ
Sond be me Kitêb û hukim û nubûwet da Benî Îsraîl. Me ew bi tiştên paqij riziqandin û wan li ser aleman re girt.
وَاٰتَيْنَاهُمْ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْاَمْرِۚ فَمَا اخْتَلَفُٓوا اِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَٓاءَهُمُ الْعِلْمُۙ بَغْيًا بَيْنَهُمْۜ اِنَّ رَبَّكَ يَقْض۪ي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ ف۪يمَا كَانُوا ف۪يهِ يَخْتَلِفُونَ
Me ji emrê (bi naverokîya helal û heram ê) delîlên vikîvekirî dane wan. Lê piştî ku ilim ji wan re hat, ji ber harîtî/hesûdî/daxwaza serdestîya li komên din, di navbera xwe de ketin îxtilafê. Rabbê te, roja qiyametê li ser wan mijarên ku tê de ketine îxtîlafê wê di navbera wan de hukmê xwe bide.
ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلٰى شَر۪يعَةٍ مِنَ الْاَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَٓاءَ الَّذ۪ينَ لَا يَعْلَمُونَ
Piştre bi siparteya emr (ê îlâhî) me tu kir xwedî şerîetek. Bibe tabiê wî. Nede pey hewayên/hewesên nezanan.
اِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللّٰهِ شَيْـًٔاۜ وَاِنَّ الظَّالِم۪ينَ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَٓاءُ بَعْضٍۚ وَاللّٰهُ وَلِيُّ الْمُتَّق۪ينَ
Bêguman li dij Allah qet tu feydeya wan ji te re tune. Û qet tu guman tune ku ew ên zilimkar dostên hevdu ne. Lê Allah jî dostê/welîyê mutteqîyan e.
هٰذَا بَصَٓائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ
Ev, (Kitêbek e ku) ji bo însanan besîretan (dihewîne) û ji bo mûmînên dilsoz jî hîdayet û rahmet e.
اَمْ حَسِبَ الَّذ۪ينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّـَٔاتِ اَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِۙ سَوَٓاءً مَحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْۜ سَٓاءَ مَا يَحْكُمُونَ۟
Nexwe ew ên xerabîyan dikin qey zen dikin ku em ê wan bikin wekî kesên mûmîn û amelê salih dikin û wê jiyan û mirina wan wekehev be? Çi hukmekî xerab didin.
وَخَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزٰى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Allah, erd û esman bi heqî û ji bo ku her nefs berdêla tiştên bi dest xwe xistîye jê re bê dayîn xuliqandîye. Zilim li wan nayê kirin.
اَفَرَاَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ وَاَضَلَّهُ اللّٰهُ عَلٰى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلٰى سَمْعِه۪ وَقَلْبِه۪ وَجَعَلَ عَلٰى بَصَرِه۪ غِشَاوَةًۜ فَمَنْ يَهْد۪يهِ مِنْ بَعْدِ اللّٰهِۜ اَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Ma te nedît, ew ê ku hewayê xwe ji xwe re kiriye îlâh û Allah li ser ilmekî ew xerifandîye û gûh û dilê wî mohr kiriye û perde avêtîye ser çavên wî? (Niha) ji Allah pê ve kî dikare ew hîdayet bike? Hûn şîret nagirin?
وَقَالُوا مَا هِيَ اِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَٓا اِلَّا الدَّهْرُۚ وَمَا لَهُمْ بِذٰلِكَ مِنْ عِلْمٍۚ اِنْ هُمْ اِلَّا يَظُنُّونَ
Gotin: “(Her tişt) bitenê ji jiyana me ya dinyayê pêkhatî ye. Em dimirin û divejin. Enceq dem/wext/zeman me helak bike.” Li ser vê qet tu agahîya wan tune. Bitenê zen dikin û hew.
وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ مَا كَانَ حُجَّتَهُمْ اِلَّٓا اَنْ قَالُوا ائْتُوا بِاٰبَٓائِنَٓا اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ
Dema ayetên me yên vikîvekirî ji wan re tên xwendin ji xeynî ku bibêjin: “Eger hûn ji rastbêjan in bavên me (ên mirî) bînin (da ku em bibînin)” pê ve qet tu delîlên wan tune.
قُلِ اللّٰهُ يُحْي۪يكُمْ ثُمَّ يُم۪يتُكُمْ ثُمَّ يَجْمَعُكُمْ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ لَا رَيْبَ ف۪يهِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ۟
Bibêje: “Allah, we divejîne û paşê dimirîne. Piştre ew roja qiyametê ku tê de qet tu guman tune de wê hûn li hevdu bicivîne. Lê pirên însanan nizanin.”
وَلِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ
Serwerîya/hukimranîya erd û esmanan aîdê Allah e. Roja ku qiyamet rabe, ha wê demê ehlê batil wê bi xusranê bikevin.
وَتَرٰى كُلَّ اُمَّةٍ جَاثِيَةً۠ كُلُّ اُمَّةٍ تُدْعٰٓى اِلٰى كِتَابِهَاۜ اَلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
Wê rojê tu her ummetî dibînî ku çokdayî ne. Her ummet bi bal Kitêba xwe ve tê vexwendin (û ji wan re wiha tê gotin:) “Hûn ê îro berdêla amelên xwe bistînin.”
هٰذَا كِتَابُنَا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّۜ اِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
(Wiha tê gotin:) “Ev, kitêba me ye ku li dij we heqîyê dibêje. Bêguman me, kirinên we dinivîsand.”
فَاَمَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ ف۪ي رَحْمَتِه۪ۜ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُب۪ينُ
Heçî ew ên îman anîne û amelên salih kirine jî Rabbê wan ewana daxilê rahmeta xwe dike. Ev, rizgarîyeke vikîvekirî bixwe ye.
وَاَمَّا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا۠ اَفَلَمْ تَكُنْ اٰيَات۪ي تُتْلٰى عَلَيْكُمْ فَاسْتَكْبَرْتُمْ وَكُنْتُمْ قَوْمًا مُجْرِم۪ينَ
Heçî ji kafiran re jî (wiha tê gotin:) “Ayetên min ji we re nehatin xwendin? Ma qey hûn jî ne bibûn ji wan mucrîmên/sûcdarên gunehkar ku fortên mezinahîyê dikirin?”
وَاِذَا ق۪يلَ اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَالسَّاعَةُ لَا رَيْبَ ف۪يهَا قُلْتُمْ مَا نَدْر۪ي مَا السَّاعَةُۙ اِنْ نَظُنُّ اِلَّا ظَنًّا وَمَا نَحْنُ بِمُسْتَيْقِن۪ينَ
Dema ku wiha tê gotin: ada Allah heq e, der heqê qiyametê de qet tu guman tune.” We wiha got: “Qiyamet jî çî ye? Em nizanin. Me enceq gumanekî kir û em li ser yeqînê ne bawer in.”
وَبَدَا لَهُمْ سَيِّـَٔاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِه۪ يَسْتَهْزِؤُ۫نَ
(Aqubeta) kirinên wan ên xerab ji bo wan derkete holê û ew (ezab) a ku tinazên xwe pê dikirin hawîrdor wan dorpêç kir.
وَق۪يلَ الْيَوْمَ نَنْسٰيكُمْ كَمَا نَس۪يتُمْ لِقَٓاءَ يَوْمِكُمْ هٰذَا وَمَأْوٰيكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِر۪ينَ
Hate gotin: “Çawa ku we leqayîhatina vê roja xwe ji bîr kiribû, em jî îro we (ji ezabê re terk dikin). Sitargeha we cehennem e. Kesekî ku alîkarîya we bike tune.”
ذٰلِكُمْ بِاَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ اٰيَاتِ اللّٰهِ هُزُوًا وَغَرَّتْكُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَاۚ فَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ
“Ev, ji ber vê ye ku; we tinazên xwe bi ayetên Allah dikir û hûn bi jiyana dinyayê xapîyan e.” Îro ji wê derê nayên derxistin û (ji bo amelên ku Allah pê razî bikin daxwaza wan a vegera dinyayê jî) nayê qebûlkirin.
فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّمٰوَاتِ وَرَبِّ الْاَرْضِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ
Hamd, ji Allah re ye ku ew; Rabbê esmanan û Rabbê erdê û Rabbê aleman e.
وَلَهُ الْكِبْرِيَٓاءُ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۖ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ
Mezinahî/serwerî/rûmet li erd û esmanan aîdê wî ye. Ew, (yê xwedî îzzet û her tiştî mexlûb dike) Azîz û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.