﷽
Bi navê Allahê Rahmân û Rahîm (dest bi xwendinê dikim).
Mekke59 ayetDûman
Sûreya Dûxân, Mekkî ye (li Mekkeyê nazil bûye) û pêncî û neh (59) ayet e. Di Qur’anê de sûreya çil û çaremîn e. Dûxân, tê ser maneya dû/mij/dûman ku ev kelîme di ayeta 10. de dibore û ev sûre bi vê peyvê hatîye binav kirin. Sûre, bi sonda bi Kitêbê/bi Qur’anê dest pê dike. Ev jî giringîya Kitêbê û ehemmîyeta wehîyê ya di dîn de nişan dide. Mijarên sûreya Dûxân bi gelemperî ev in: Pêwistîya bawerîya bi kitêban û bi pêxemberan (asm), tengezarîya li heyata dinyayê û ezaba li axîretê ya ku kesên kafir bi wan rû bi rû dimînin û bextewarîya bêdawî ya ku mûmîn pê tên mizgînkirin.
﷽
Bi navê Allahê Rahmân û Rahîm (dest bi xwendinê dikim).
حٰمٓۜ
Hâ, Mîm.
وَالْكِتَابِ الْمُب۪ينِۙ
Sond bi vê Kitêba vikîvekirî/raveker be,
اِنَّٓا اَنْزَلْنَاهُ ف۪ي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ اِنَّا كُنَّا مُنْذِر۪ينَ
Bêguman me, ew di şeveke pîroz de daxistîye. Muheqeq em, hişyarker in.
ف۪يهَا يُفْرَقُ كُلُّ اَمْرٍ حَك۪يمٍۜ
Her karê bi hîkmet (di wê şevê de) tê veqetandin.
اَمْرًا مِنْ عِنْدِنَاۜ اِنَّا كُنَّا مُرْسِل۪ينَۚ
Bi emrekî ji cem me ve (karên ku wê bên kirin diyar dibin û wezîfe belav dibin). Bêşik em (pêxemberan ji însanan re) şandyar in/hinêryar in.
رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَۜ اِنَّهُ هُوَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُۙ
Rahmeteke ji Rabbê te… Bêguman ew, (yê ku hemû tiştan dibihîze) Semî û (zanayê her tiştî) Alîm bixwe ye.
رَبِّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَاۢ اِنْ كُنْتُمْ مُوقِن۪ينَ
Rabbê erd û esmanan û tiştên di navbera herduyan de ye. Eger hûn bi yeqînî pêbawer in (ev wisan e).
لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ يُحْي۪ وَيُم۪يتُۜ رَبُّكُمْ وَرَبُّ اٰبَٓائِكُمُ الْاَوَّل۪ينَ
Ji wî pê ve (yê ku îbadetê heq dike) qet tu îlâh tune. Divejîne û dimirîne. Rabbê we û Rabbê bavûkalên we yên berê ye.
بَلْ هُمْ ف۪ي شَكٍّ يَلْعَبُونَ
(Nexêr,) birastî ew di nava gumanê de xwe pêmijul dikin.
فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَٓاءُ بِدُخَانٍ مُب۪ينٍۙ
Di wê rewşê de, tu çavdêrîya wê rojê be ku esman bi dûyekî vikîvekirî tê.
يَغْشَى النَّاسَۜ هٰذَا عَذَابٌ اَل۪يمٌ
Wê însanan binixumîne û dorpêç bike. Ev, ezabekî biêş û jan e.
رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ اِنَّا مُؤْمِنُونَ
“Rabbê me! Ezab ji me biborîne. Bêguman em ji mûmînan in.”
اَنّٰى لَهُمُ الذِّكْرٰى وَقَدْ جَٓاءَهُمْ رَسُولٌ مُب۪ينٌۙ
(Piştî ku ev bela hate serê wan) ka wê çawa şîret bigirin? Hal ev e ku ji wan re pêxemberekî vikîvekirî hatibû.
ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَقَالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌۢ
Paşê jê rû vegerandin û wiha gotin: “Ev dînekî hînkirî ye.”
اِنَّا كَاشِفُوا الْعَذَابِ قَل۪يلًا اِنَّكُمْ عَٓائِدُونَۢ
Em ê demekî kurt ezab ji ser we rakin, (lê) hûn ew in ku, dîsa (bi bal şirkê ve) vegerin.
يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرٰىۚ اِنَّا مُنْتَقِمُونَ
Roja bi zeftkirina herî mezin ku em ê zeft bikin, bêguman em tolhildar/heyfsitên in.
وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَجَٓاءَهُمْ رَسُولٌ كَر۪يمٌۙ
Sond be, me berîya wan de qewmê Fîrewn îmtîhan kiribû. Û ji wan re pêxemberekî birûmet hatibû.
اَنْ اَدُّٓوا اِلَيَّ عِبَادَ اللّٰهِۜ اِنّ۪ي لَكُمْ رَسُولٌ اَم۪ينٌۙ
(Gotibû:) “Wan evdên Allah (Benî Îsraîlîyan) bidin min. Bêguman ez, ji bo we pêxemberekî ewledar im.”
وَاَنْ لَا تَعْلُوا عَلَى اللّٰهِۚ اِنّ۪ٓي اٰت۪يكُمْ بِسُلْطَانٍ مُب۪ينٍۚ
“Li dij Allah fortên mezinahîyê nekin. Birastî min ji we re delîleke vikîvekirî anî.”
وَاِنّ۪ي عُذْتُ بِرَبّ۪ي وَرَبِّكُمْ اَنْ تَرْجُمُونِۘ
“Û ji ber (dibetîya/îhtîmala) recimandin û qewirandina we, min xwe sipartîye wî Allahê ku Rabbê min û Rabbê we ye.”
وَاِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا ل۪ي فَاعْتَزِلُونِ
“Eger hûn îman bi min naynin, ji min dûr bibin.”
فَدَعَا رَبَّهُٓ اَنَّ هٰٓؤُ۬لَٓاءِ قَوْمٌ مُجْرِمُونَ
Ji Rabbê xwe re dûa kir: “Bêguman evana, civakekî mucrîm/sûcdar û gunehkar in.”
فَاَسْرِ بِعِبَاد۪ي لَيْلًا اِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَۙ
(Allah got:) “Bi evdên min re bi şev bi rê bikeve. Hûn ê bên taqîpkirin.”
وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْوًاۜ اِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ
“Behrê jî vekirî bihêle. (Ew ên dane pey we) wê di rewşa artêşê de bixeniqin.”
كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍۙ
Wan gelek bexçe û kanîyan terikandin.
وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ كَر۪يمٍۙ
Çandinî û qesrên hêja…
وَنَعْمَةٍ كَانُوا ف۪يهَا فَاكِه۪ينَۙ
Û jiyaneke ku bi kêf û xweşî didomandin…
كَذٰلِكَ۠ وَاَوْرَثْنَاهَا قَوْمًا اٰخَر۪ينَ
Herwiha me wan, wek mîras/pêmayî dane qewmekî din.
فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ وَمَا كَانُوا مُنْظَر۪ينَ۟
Ne esman û ne jî erd li ser wan girîyan û muhlet jî li wan nehate dayîn.
وَلَقَدْ نَجَّيْنَا بَن۪ٓي اِسْرَٓاء۪يلَ مِنَ الْعَذَابِ الْمُه۪ينِۙ
Sond be me, Benî Îsraîl ji ezabekî riswaker rizgar kir.
مِنْ فِرْعَوْنَۜ اِنَّهُ كَانَ عَالِيًا مِنَ الْمُسْرِف۪ينَ
Ji Fîrewn… Bêşik ew, zordarekî fortanîya serdestîyê dikir û ji hedê xwe borî bû.
وَلَقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلٰى عِلْمٍ عَلَى الْعَالَم۪ينَۚ
Sond be me wan, li ser ilmê ji aleman re serdest girtibû.
وَاٰتَيْنَاهُمْ مِنَ الْاٰيَاتِ مَا ف۪يهِ بَلٰٓؤٌا مُب۪ينٌ
Û me ayetên ku di nava wan de îmtîhaneke eşkere hebû da wan.
اِنَّ هٰٓؤُ۬لَٓاءِ لَيَقُولُونَۙ
Bêguman evana dibêjin ku…
اِنْ هِيَ اِلَّا مَوْتَتُنَا الْاُو۫لٰى وَمَا نَحْنُ بِمُنْشَر۪ينَ
“Ev bitenê mirina me ya pêşîn/ewil e û em tu car nayên vejandin.”
فَأْتُوا بِاٰبَٓائِنَٓا اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ
“Eger hûn rast dibêjin de ka bavên me (yên mirî) bînin (em bibînin).”
اَهُمْ خَيْرٌ اَمْ قَوْمُ تُبَّعٍۙ وَالَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْۜ اَهْلَكْنَاهُمْۘ اِنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِم۪ينَ
Ew bixêrtir in an jî qewmê Tubba? An yên berîya wan? Me ew helak kirin. Lewre ew mucrîm/sûcdar bûn.
وَمَا خَلَقْنَا السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِب۪ينَ
Me erd û esman û tiştên di navbera herduyan de, ne ji bo lîstikê xuliqandîye.
مَا خَلَقْنَاهُمَٓا اِلَّا بِالْحَقِّ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Me ewana her bi heqîyê xuliqand. Lê pirên wan nizanin.
اِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ م۪يقَاتُهُمْ اَجْمَع۪ينَۙ
Qet tê de guman tune ku Yewmu’l Fesl/Roja Veqetandinê, dema (vejandina) wan e.
يَوْمَ لَا يُغْن۪ي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْـًٔا وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَۙ
Wê rojê, dost nikare qet tu feyde bide dostê xwe û alîkarî jî ji wan re nayê kirin.
اِلَّا مَنْ رَحِمَ اللّٰهُۜ اِنَّهُ هُوَ الْعَز۪يزُ الرَّح۪يمُ۟
Ew ên ku Allah rahmetê li wan kirine ne tê de. Bêguman ew, (yê xwedî îzzet û her tiştî mexlûb dike) Azîz û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm bixwe ye.
اِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِۙ
Bêşik ew dara zeqqum ê,
طَعَامُ الْاَث۪يمِۚۛ
Xwarina gunehkaran e.
كَالْمُهْلِۚۛ يَغْل۪ي فِي الْبُطُونِۙ
Wekî madenê helandî di zikê wan de dikele.
كَغَلْيِ الْحَم۪يمِ
Wekî pilçînîya/pilçepilça ava kelandî.
خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ اِلٰى سَوَٓاءِ الْجَح۪يمِۚ
(Wiha tê gotin:) Wî bigirin û bi nîvê cehennemê ve bikişkişînin.
ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِه۪ مِنْ عَذَابِ الْحَم۪يمِۜ
Paşê ji ezaba ava kelandî di serê wî de birijînin.
ذُقْۚۙ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَز۪يزُ الْكَر۪يمُ
(De heydê, ezab) bitamîne! Kanê (goya) tu pir bi îzzet û bi rûmet bûyî!
اِنَّ هٰذَا مَا كُنْتُمْ بِه۪ تَمْتَرُونَ
Bêguman ev, ew tişt e ku hûn tê de bi guman ketibûn.
اِنَّ الْمُتَّق۪ينَ ف۪ي مَقَامٍ اَم۪ينٍۙ
Bi rastî ew ên mutteqî, di meqamên ewledar de ne.
ف۪ي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍۚ
Di nava cennetan de û li ser kanîyan.
يَلْبَسُونَ مِنْ سُنْدُسٍ وَاِسْتَبْرَقٍ مُتَقَابِل۪ينَۚ
Ji libasên hevrîşim ên tenik û sitûr li xwe dikin û bi berhemberî rûdinin.
كَذٰلِكَ۠ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ ع۪ينٍۜ
Ha wisan… Me wan bi horîyên çavgir (çavxezal) re zewicandin.
يَدْعُونَ ف۪يهَا بِكُلِّ فَاكِهَةٍ اٰمِن۪ينَۙ
Li wir, di nava ewlehîyê de ji her cureyên fêkîyan dixwazin.
لَا يَذُوقُونَ ف۪يهَا الْمَوْتَ اِلَّا الْمَوْتَةَ الْاُو۫لٰىۚ وَوَقٰيهُمْ عَذَابَ الْجَح۪يمِۙ
Li wir, ji mirina pêşîn pê ve ew mirineke din tam nakin. Û (Allah,) wan ji ezabê cehennemê parastîye.
فَضْلًا مِنْ رَبِّكَۜ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُ
Wek lutf û îhsaneke ji Rabbê te… Ha ev, rizgarîya/qezenca herî mezin bixwe ye.
فَاِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
Ji bo ku şîret bigirin me ew (Qur'an) li ser zimanê te hêsan kir.
فَارْتَقِبْ اِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ
(Nexwe) çavnêr be. Ew jî çavnêrîyê dikin.