دَعْوٰيهُمْ ف۪يهَا سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ ف۪يهَا سَلَامٌۚ وَاٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ۟
Li wê derê dûayên wan ev in: “Allahê me, tu subhan î (ji her kêmasîyê munezzeh î).” Daxwaza wan ji hev re: “Silav/Xweşî!” ye û dûayê wan jî ev e: “Hemd bitenê aîdê Allah e ku ew Rabbê hemû aleman e.”
وَلَوْ يُعَجِّلُ اللّٰهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ اِلَيْهِمْ اَجَلُهُمْۜ فَنَذَرُ الَّذ۪ينَ لَا يَرْجُونَ لِقَٓاءَنَا ف۪ي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
Eger wekî ku însanan di xwestina xêran de dilezînin, Allah jî (ji ber beddûayê wan ên dema hêrsbûnê de an jî ber masîyetên dikirin) xerabî/nebaşî bi lez bida wan wê hukmê ecelê wan bidana (wê îşê wan biqedîya). Ew ên hêvî nakin ku diqedîya wê leqayî me bên jî em ê wan di bitirbûna/harîtîya xwe de û di rewşa şaşîtîyê de bihêlin.
وَاِذَا مَسَّ الْاِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِه۪ٓ اَوْ قَاعِدًا اَوْ قَٓائِمًاۚ فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَاَنْ لَمْ يَدْعُنَٓا اِلٰى ضُرٍّ مَسَّهُۜ كَذٰلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِف۪ينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Çi dema tengezarîyek/zerarek bigihîje însan; li ser kêleka xwe an runiştî an jî li pîyan (herûdaîm) ji me re dûa dike. Dema ku em wê tengezarîya wî ji ser wî radikin jî her wekî ji bo wê tengezarîya ku pê bûye qet ji me re dûa nekiribe, vedigere diçe. Ha wiha, ji bo ew ên ji hedê xwe diborin re karê wan xemilandî hatîye xûyan.
وَلَقَدْ اَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُواۙ وَجَٓاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُواۜ كَذٰلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِم۪ينَ
Sond be, ji ber ku zilimkar bûn me gelek nifşên/neslên berî we helak kirin. Pêxemberên wan ji wan re bi ayetên eşkere hatibûn. (Ji ber tinazkarî û derewandin û pozbilindîya ku tê de bûn, helbet) wan dîsa îmân ne dianîn. Em qewmekî mucrîm û gunehkar a wiha didin cezakirin.
ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَٓائِفَ فِي الْاَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ
Paşê, ji bo ku em bibînin ka hûn çawa amel dikin, me hûn di şûna wan de li ser rûyê erdê kir xelîfe.
وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيَاتُنَا بَيِّنَاتٍۙ قَالَ الَّذ۪ينَ لَا يَرْجُونَ لِقَٓاءَنَا ائْتِ بِقُرْاٰنٍ غَيْرِ هٰذَٓا اَوْ بَدِّلْهُۜ قُلْ مَا يَكُونُ ل۪ٓي اَنْ اُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَٓائِ۬ نَفْس۪يۚ اِنْ اَتَّبِعُ اِلَّا مَا يُوحٰٓى اِلَيَّۚ اِنّ۪ٓي اَخَافُ اِنْ عَصَيْتُ رَبّ۪ي عَذَابَ يَوْمٍ عَظ۪يمٍ
Dema ayetên me yên eşkere ji wan re têne xwendin, ew ên hêvî nedikirin ku wê leqayî me bibin dibêjin: “An ji xeynî vêya Qur'anekê bîne an jî vêya biguherîne.” Bibêje: “Ez nikarim wê ji ber xwe ve biguherînim. Ez tenê didim pey tiştên ji min re wehîy bûne. Eger ez ji Rabbê xwe re îsyan bikim, bêguman ez ji ezabê roja mezin ditirsim.”
قُلْ لَوْ شَٓاءَ اللّٰهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَٓا اَدْرٰيكُمْ بِه۪ۘ فَقَدْ لَبِثْتُ ف۪يكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِه۪ۜ اَفَلَا تَعْقِلُونَ
Bibêje: “Eger Allah daxwaz bikira min ew ji we re nedixwend. Û (Allah) vêya nedigihande we. Berîya ku ew (Qur'an nazil bibe jî) ez di nava we de (bi qasî) umrekî mabûm. Ma hûn aqil nagirin?”
فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا اَوْ كَذَّبَ بِاٰيَاتِه۪ۜ اِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ
Ma ji wî kesê ku li ser Allah derewan lihev tîne/dihêne an jî ayetên wî diderewîne zalimtir kî heye? Bêguman ew mucrîmên gunehkar nagihîjin felahê/xelasîyê.
وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هٰٓؤُ۬لَٓاءِ شُفَعَٓاؤُ۬نَا عِنْدَ اللّٰهِۜ قُلْ اَتُنَبِّؤُ۫نَ اللّٰهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمٰوَاتِ وَلَا فِي الْاَرْضِۜ سُبْحَانَهُ وَتَعَالٰى عَمَّا يُشْرِكُونَ
Ew dev ji Allah berdidin û ji wan tiştên ku feyde û zerar nagihîje wan re îbadet dikin û (wiha) dibêjin: “Evana li îndallah/li cem Allah ji bo me şefaetvan in.” Bibêje: “(Allah, îbadeta ji van heyînan re teqez meşrû nekiriye û rayeya şefaetê nedaye wan. Digel vê bi van îdîayan) hûn agahîya tiştê li erd û esmanan ku Allah bi wan ne xeberdar e didin?” Ew (Allah), ji wan tiştên ku jê re şirîk çêdikin munezzeh û herî bilind e.
(Kesên muşrîk, bi awayê lêhatî Allah (ac) nasnakin û tazîmê jî lê nakin. Ji ber ku ne bi agahîyên sipartîye wehîyê nasdikin Wî (ac), dişibînin midûrê şirketekî an jî hikumdarê welatekî. Xwedî ramaneke wisan in ku; ragihandina heyînên xwedî cîrewş/cîder enceq bi wasita navincan/navberan mimkûn e. Ji ber vê yekê ew jî hin heyînan di navbera xwe û Allah (ac) de wek şefaetvan tayin dikin. Hal ev e ku Allah (ac) rayeyekî wisa ne daye tu kesî û qet tu heyînekî di navbera xwe û evdên xwe de nekiriye navbeynkar. (Bnr.2/ Baqara, 186; 5/Maîde, 35; 34/Sebe, 22-23))
وَمَا كَانَ النَّاسُ اِلَّٓا اُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُواۜ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ف۪يمَا ف۪يهِ يَخْتَلِفُونَ
Berê hemû însan (li ser tewhîdê û yên ku dînê Allah qaîm dikirin) yek ummetek bûn. (Paşê) îxtîlaf kirin. Eger ji berê de ji Rabbê te ahdek/hukmek tunebûya wê di navbera wan de li ser wî tiştê ku pê ketine îxtîlafê hikum bihata danîn.
وَيَقُولُونَ لَوْلَٓا اُنْزِلَ عَلَيْهِ اٰيَةٌ مِنْ رَبِّه۪ۚ فَقُلْ اِنَّمَا الْغَيْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُواۚ اِنّ۪ي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِر۪ينَ۟
Dibêjin: “De bila mucîzeyek ji Rabbê wî jê re bihata?” Bibêje: “(Agahîya) xeybê bitenê aîdê Allah e. (Bes ew tenê dizane ka wê mucîze kîngê bide kî.) Hûn bisekinin (em binêrin)! Ez jî bi we re disekinim.”
وَاِذَٓا اَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّٓاءَ مَسَّتْهُمْ اِذَا لَهُمْ مَكْرٌ ف۪ٓي اٰيَاتِنَاۜ قُلِ اللّٰهُ اَسْرَعُ مَكْرًاۜ اِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ
Di piştî tengezarîya ku tê serê însanan, dema em rahmetekê bi wan ditamînin, tu dibînî ku li hemberî ayetên me de di nav kemînan de ne. Bibêje: “Allah, (ji bo xerakirina kemînên we) di kemîn çêkerîyê de lezgîntir e.” Bêguman qasidên me/melâîketên me, kemînên ku we danîne dinivîsin.
((Hin mîsalên) li dij ayetên Allah (ac) kemîn danîna însanên ji tengezarîyê xelas bûyî; derewandina alîkarîya Allah (ac) û tinazkarîya wî û alîkarîya ku ji Allah (ac) hatîye ne jê bizanibe û nisbetê hinekên din bike û muweffeqîyeta di tiştekî de bitenê wek encama keda xwe bizanibe û dema musîbetan de wekî ku îmân bi Allah (ac) anîbe lê çi wextê bigjhîje rihetîyê Allah (ac) ji bîr bike. (Bnr.10/Yûnus, 12; 11/Hûd, 9-10; 17/Îsra, 83; 39/ Zûmer, 8; 41/Fussîlet, 49-50))
هُوَ الَّذ۪ي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِۜ حَتّٰٓى اِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِۚ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِر۪يحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَٓاءَتْهَا ر۪يحٌ عَاصِفٌ وَجَٓاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّٓوا اَنَّهُمْ اُح۪يطَ بِهِمْۙ دَعَوُا اللّٰهَ مُخْلِص۪ينَ لَهُ الدّ۪ينَۚ لَئِنْ اَنْجَيْتَنَا مِنْ هٰذِه۪ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِر۪ينَ
Ew ê ku we di ber û behrê de digerîne ew e. Heta dema ku hûn di keştîyê de bin, bayekî xweş (wan ên di keştîyê de ne) bikişîne û çaxê ew jî ji vê rewşê kêfxweş bibûn; ji nîşka ve bayekî gur/dijwar bi keştîyê digire û ji her alî de pêl bêne ser wan û êdî guman kirine ku bi pêlan hawîrdor dorpêç bûne. (Ha wê gavê) êdî bi nîyeteke xalis ji Allah re dûa dikin. (Û dibêjin:) “Sond be eger tu me ji vê (tengezarîyê) xelas bikî, bêguman em ê bibin ji şikurdaran.”
فَلَمَّٓا اَنْجٰيهُمْ اِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْاَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّۜ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلٰٓى اَنْفُسِكُمْۙ مَتَاعَ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا ثُمَّ اِلَيْنَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
(Lê) dema Allah wan xelas dike (soza xwe nagirin û) li ser rûyê erdê bi neheqî dest bi aşirîtîyê/pîrolîtîyê dikin. Gelî însanan! Pîroletîya/aşirîtîya we di aleyha we de ye. Ev xweşîyek heyata dinyayê ye (hûn demeke kurt jê feyde digirin), paşê vegera we bi bal me ve ye. Em ê we ji karên we agahdar bikin.
اِنَّمَا مَثَلُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا كَمَٓاءٍ اَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَٓاءِ فَاخْتَلَطَ بِه۪ نَبَاتُ الْاَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْاَنْعَامُۜ حَتّٰٓى اِذَٓا اَخَذَتِ الْاَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ اَهْلُهَٓا اَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَٓاۙ اَتٰيهَٓا اَمْرُنَا لَيْلًا اَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَص۪يدًا كَاَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْاَمْسِۜ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
Heyata dinyayê (ji alî bihorbarî/muweqetbûn û pêkhatina wê ya ji kêm feydeyê) mîsala wê, weke wê avê ye ku me ew ji esmanan daxistîye. (Bi wê avê) nebatên/hêşînahîyên ku xwarina însan û heywanan e têkilî nav hev bûn. (Gîyayên cûrbicûr li ser rûyê erdê şîn dibin û li hev dipeçikin) dema erd (ji nebatan) bi zînetên xwe yên cûrbicûr (bi şox û şengî) dixemile. n wê jî hizir dikin qey ew li ser (dar û berê) wê xwedî qudret in ku jê îstîfade bikin. Ha di wê hengamê de bi şev an jî bi roj emrê me bi ser de hat, vêca me wekî zevîya dirûtî (çinandî) lêkir her wekî ku do ew heşînahî tune bû. Em ji qewmekî ku difikirin re a wiha ayetên xwe bikitekit beyan dikin.
وَاللّٰهُ يَدْعُٓوا اِلٰى دَارِ السَّلَامِۜ وَيَهْد۪ي مَنْ يَشَٓاءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَق۪يمٍ
Allah, gazî darûs’selamê (cennetê) dike û ew kî daxwaz bike digihîjînê ser rêya rast.
لِلَّذ۪ينَ اَحْسَنُوا الْحُسْنٰى وَزِيَادَةٌۜ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌۜ اُو۬لٰٓئِكَ اَصْحَابُ الْجَنَّةِۚ هُمْ ف۪يهَا خَالِدُونَ
Jî muhsînan/qencîkaran (ew ên ku evdîtîya xwe herî xweşik teqdîm dikin) re El-Husna (cennet) û hê zêdetir (rûyetullah/dîtina Allah) heye. Ne rûreşî bi wan digire û ne jî zillet. (Rûyên wan ronahî ye.) Evana ehlê cennetê ne û wê di wir de ebedî bimînin.
وَالَّذ۪ينَ كَسَبُوا السَّيِّـَٔاتِ جَزَٓاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَاۙ وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌۜ مَا لَهُمْ مِنَ اللّٰهِ مِنْ عَاصِمٍۚ كَاَنَّمَٓا اُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ الَّيْلِ مُظْلِمًاۜ اُو۬لٰٓئِكَ اَصْحَابُ النَّارِۚ هُمْ ف۪يهَا خَالِدُونَ
Ew ên karên xerab kirine jî cezayê xerabîya wan bi qasê gunehên wan (cezakirin) e. (Ji her alîyê ve) bi rûreşî û bi zilletê nuxamtî ne. Tu kesek tune ku wan ji Allah biparêze û li ber wan bikeve. Rûyê wan wisa reş e ku, tu dibêjî qey perçeyekî ji (tarîtîya) şevê ye. Evana ehlê agir in û wê di wir de ebedî bimînin.
وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَم۪يعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذ۪ينَ اَشْرَكُوا مَكَانَكُمْ اَنْتُمْ وَشُرَكَٓاؤُ۬كُمْۚ فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ وَقَالَ شُرَكَٓاؤُ۬هُمْ مَا كُنْتُمْ اِيَّانَا تَعْبُدُونَ
Em ê wê rojê hemûyan li hev bicivînin. Em ê ji yên şirîkatî dikirin re bibêjin: “Hûn û şirîkên xwe di cihê xwe de bisekinin/ji cihê xwe nelebitin.” Em wan ji hevdû vediqetînin. Ew ên ku (wan) şirîk çêdikirin (wiha) dibêjin: “We ji me re îbadet nedikir.”
فَكَفٰى بِاللّٰهِ شَه۪يدًا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ اِنْ كُنَّا عَنْ عِبَادَتِكُمْ لَغَافِل۪ينَ
“Niha di navbera me û we de wek şahid Allah bes e. Bêguman em ji îbadeta we bê xeber bûn.”
هُنَالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ مَٓا اَسْلَفَتْ وَرُدُّٓوا اِلَى اللّٰهِ مَوْلٰيهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ۟
Ha li wir, her nefs ji ber amelên xwe yên berê de wê bikişin hisabê. Paşê wê bi bal Allahê ( heq û heqîqetê) El-Haq ve bên vegerandin û ew tiştên ji ber xwe ve lihev anîne jî ji wan dûr dikevin/winda dibin.
قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِ اَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالْاَبْصَارَ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَمَنْ يُدَبِّرُ الْاَمْرَۜ فَسَيَقُولُونَ اللّٰهُۚ فَقُلْ اَفَلَا تَتَّقُونَ
Bibêje: “Ew ê ku ji erd û esmanan riziq dide we kî ye? guh û çavan kî ye? Ew ê ji mirîyan zindî û ji zindîyan jî mirî derdixe kî ye? Îş û karan kî digerîne/birêve dibe?” Wê bibêjin: “Allah” Bibêje: “Her wiha hûn natirsin û xwe naparêzin?”
(Kesê muşrîk îdîa bike ku bi Allah bawer e jî îmana wî betal e. Ji bo raveya berfirehî li îzaha van ayetan bnr: 23/Mumînûn, 84-90.)
فَذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّۚ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ اِلَّا الضَّلَالُۚ فَاَنّٰى تُصْرَفُونَ
Ha ev, Rabbê we Allah ê heq e. Ji heq wêdetir ji rêşaşîyê pê ve çî heye? Çawa dibe ku hûn (ji îbadeta Allah bi bal îbadeta pûtan ve) tên vegerandin?
كَذٰلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذ۪ينَ فَسَقُٓوا اَنَّهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
Va wisa! Kelîmeya/hukmê Rabbê te li ser wan kesên fasiq pêk hatîye. Ew qethîyen îmân naynin.
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَٓائِكُمْ مَنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُۜ قُلِ اللّٰهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ فَاَنّٰى تُؤْفَكُونَ
Bibêje: “Ma ji wan şirîkên we (yên ku hûn ji Allah re şirîk çêdikin), yê cara ewil dixuliqîne û paşê xuliqandinê (bi vejandinê) dubare bike, heye?” Bibêje: “Ew ê cara ewil dixuliqîne jî û (bi vejandina mexluqên xwe) xuliqandinê dubare bike jî Allah e.” Çawa dibe ku hûn (ji xeynî Allah bi hêlên din ve) tên vegerandin?
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَٓائِكُمْ مَنْ يَهْد۪ٓي اِلَى الْحَقِّۜ قُلِ اللّٰهُ يَهْد۪ي لِلْحَقِّۜ اَفَمَنْ يَهْد۪ٓي اِلَى الْحَقِّ اَحَقُّ اَنْ يُتَّبَعَ اَمَّنْ لَا يَهِدّ۪ٓي اِلَّٓا اَنْ يُهْدٰىۚ فَمَا لَكُمْ۠ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
Bibêje: “Ma ji şirîkên we, yek heye ku we bi bal heqîyê ve rastê rê bike?” Bibêje: “Allah radigihîne heqîyê.” Êdî qey ew ê ku (însanan) digihîjînê heqîyê (Allah) layiq e ku mirov bide pey wî an ew ê ku mirov heta rêya rast nîşanî wî nede ew rêya rast nabîne (ew pût û zanyarên li ser navê wan diaxivin) layiq e (ku mirov bide pey wî)? Ma çi bûye bi we, hûn çawa hikum didin?
وَمَا يَتَّبِعُ اَكْثَرُهُمْ اِلَّا ظَنًّاۜ اِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْن۪ي مِنَ الْحَقِّ شَيْـًٔاۜ اِنَّ اللّٰهَ عَل۪يمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ
Pirên wan ji zennê pê ve nadin pey tiştekî. Bi rastî (bingeha zenê ne wehîy e û ne agahîyeke qethî ye, ji ber vê yekê) zen tu carî cihê heqîyê nagire. Bêguman Allah ji kar û kirinên wan agahdar e.
(Allah (ac), her çi pirsên ku însanan meşxul dikin hene bi wasita wehîyê bersiva wan daye. Meqseda xuliqandina me... Heyata dinyayê wê çawa herî bi hizûr û bi edalet be... Dilpakî/erdem û fezîlet çî ye... Naveroka/mahîyeta heq û batil... Der heqê mirin û jiyana piştî mirinê de tiştên ku tên meraq kirin... Ev meseleyên hanê bi eşkerehîyeke bêkêmasî hatine ravekirin. Di dirêjahîya dîrokê de ew heqîqet û hikmet û dilpakîya/erdema ku însanîyet li pey bezîyaye di îslâmê de diyarkirî ne û ev tişt ji xeynî wehîyê nayên gerandin. Ew çalakîyên/fealîyetên li ser navê lêgerîna heqîqetê ku di derê wehîyê de pêk tên, hemû li pey ketina zennê ye. Allah (ac) ji wê zenna ku li dij wehîyê hatîye danîn qethîyen ne razî ye. van fiêlan navê wê lêgeranê/pêgeranê wek felsefe an kevneşopî an îlham/sîrûş an şopandina bavûkalan an xewnê rast an jî seyrû silûk binav bikin jî ev navandina wan vê tiştê ji bergeha zen û peyrevîya hewayê û bikaranîna hizir/texmîn dernaxe.)
وَمَا كَانَ هٰذَا الْقُرْاٰنُ اَنْ يُفْتَرٰى مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلٰكِنْ تَصْد۪يقَ الَّذ۪ي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْص۪يلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ ف۪يهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ۠
Qet nabe ku ev Qur'an ji xeynî Allah, ji alîyê hinekên din ve hatibe nazilkirin. Ew, (Kitêb) ên berî xwe tesdîq dike û Kitêb jî bi teferûet beyan (qismekî ayetan bi qismek ayetên din îzah) dike. Di wê de qet tu guman tune, ew ji hêla/ji alîyê (Allah ê) Rabbê aleman ve ye (ji alî wî ve nazil bûye).
اَمْ يَقُولُونَ افْتَرٰيهُۜ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِه۪ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ
Nexwe ew dibêjin qêy (pêxember) wê (Qur'anê) ji ber xwe çêkiriye/lihev anîye? Bibêje: “Eger hûn di gotina xwe de rast in de ka ji xeynî Allah (ji bo alîkarîya we bikin) hûn gazî kî dikin, bikin (em binêrin).”
بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُح۪يطُوا بِعِلْمِه۪ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْو۪يلُهُۜ كَذٰلِكَ كَذَّبَ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِم۪ينَ
(Nexêr, ne wisan e!) Berevajî/bilakîs wan, ji ber ku ilmê wan têr nedikir û tewîla wî ji wan re nehatîye (ji bo ku nedîtine hişyarî û tehdît pêk hatine) derewand in. Ew (qewm) ên berî wan jî wiha derewandibûn. Li aqûbeta zaliman binêre ka çawa bûye!
وَمِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِه۪ وَمِنْهُمْ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِه۪ۜ وَرَبُّكَ اَعْلَمُ بِالْمُفْسِد۪ينَ۟
Hinek ji wan pê îmân tînin û hinek jî îmân naynin. Rabbê te bi fesadan baş dizane.
وَاِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ ل۪ي عَمَل۪ي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْۚ اَنْتُمْ بَر۪ٓيؤُ۫نَ مِمَّٓا اَعْمَلُ وَاَنَا۬ بَر۪ٓيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ
Eger wan te derewand, tu ji wan re bibêje: “Karê min ji min re ye û karê we jî ji we re ye. Hûn ji ya ku ez dikim berî ne, ez jî ji ya ku hûn dikin berî me.”
وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ اِلَيْكَۜ اَفَاَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَلَوْ كَانُوا لَا يَعْقِلُونَ
Di nava wan de yên li te guhdar in hene. Erê ma digel ku ew aqil nagirin jî tu yê bi keran bidî sehkirin?
وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ اِلَيْكَۜ اَفَاَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَلَوْ كَانُوا لَا يُبْصِرُونَ
Di nava wan de yên li te dinêrin jî hene. Digel ku besîreta wan girtî ye jî tu yê koran rasterê bikî?
اِنَّ اللّٰهَ لَا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْـًٔا وَلٰكِنَّ النَّاسَ اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
Bêguman Allah, qet tu neheqîyê li însanan nake. Lê belê ew bixwe li nefsa xwe zilmê dikin.
وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَاَنْ لَمْ يَلْبَثُٓوا اِلَّا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيْنَهُمْۜ قَدْ خَسِرَ الَّذ۪ينَ كَذَّبُوا بِلِقَٓاءِ اللّٰهِ وَمَا كَانُوا مُهْتَد۪ينَ
Roja ku wan (vedijîne û) li hev kom dike, her wekî (li dinyayê) ji xeynî seateke rojê qet li wir nesekinîbin. Wê hevdû nas bikin. Bêguman ew ên leqayîbûna/derketina hizûra Allah derewandine di xusranê de ne. Ewana rêya rast jî nedîtine.
وَاِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذ۪ي نَعِدُهُمْ اَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَاِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللّٰهُ شَه۪يدٌ عَلٰى مَا يَفْعَلُونَ
(Eger em bixwazin, ew (ezab) ê ku me ji wan re wead kiriye em ê qismekî jê nîşanî te bidin an jî em ê te bimirînin (dîtina te wê bimîne axîretê). (Di her halukarî de) vegera wan bi bal me ve ye. Paşê Allah li ser ya ku ew dikin şahid e.
وَلِكُلِّ اُمَّةٍ رَسُولٌۚ فَاِذَا جَٓاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Ji her ummetekê re pêxemberekî wê heye. Dema ku pêxemberên wan ji wan re tê di nava wan de bi edaletê tê hukim kirin. Ew, tu neheqîyê jî nabînin.
وَيَقُولُونَ مَتٰى هٰذَا الْوَعْدُ اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ
Dibêjin: “Eger hûn di gotina xwe de rast in, ka ew wead (ezab) kîngê ye? (Bila bê da ku em bibînin!)”
قُلْ لَٓا اَمْلِكُ لِنَفْس۪ي ضَرًّا وَلَا نَفْعًا اِلَّا مَا شَٓاءَ اللّٰهُۜ لِكُلِّ اُمَّةٍ اَجَلٌۜ اِذَا جَٓاءَ اَجَلُهُمْ فَلَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ
Bibêje: “Daxwaza Allah ne tê de, ez ne xwedî hêz im ku zerarekê ji an jî feydeyekî bidim xwe. Ji her ummetê re ecelek heye. Dema ecelê wan bê, ne seatekî/lehzeyekî paş de dimînin û ne jî seatekî pêş ve diçin.”
قُلْ اَرَاَيْتُمْ اِنْ اَتٰيكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا اَوْ نَهَارًا مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
Bibêje: “De ka ji min re bibêjin, eger ezabê Allah bi şev yan jî bi roj bi ser we de bê, ka hûn ê çi bikin? Mucrîmên gunehkar çima wê (ezabê) zû dixwazin (bi vê wê çi bi dest bixin)?
اَثُمَّ اِذَا مَا وَقَعَ اٰمَنْتُمْ بِه۪ۜ آٰلْـٰٔنَ وَقَدْ كُنْتُمْ بِه۪ تَسْتَعْجِلُونَ
Gelo qey piştî ku ew (ezab) were hûn ê pê îmân bînin? Nexwe hûn ê hema vê gavê (îman bînin)! Lê we berê ji bo hatina wê (ezabê) dilezand!”
ثُمَّ ق۪يلَ لِلَّذ۪ينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِۚ هَلْ تُجْزَوْنَ اِلَّا بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
Paşê ji wan ên zilimkar re tê gotin: “De vê ezabê bêdawî tam bikin.” (Ma we hêvîya çi dikir?) Qey hûn ê ji xeynî keda xwe pê ve bi tiştekî din bên cezakirin?”
وَيَسْتَنْبِؤُ۫نَكَ اَحَقٌّ هُوَۜ قُلْ ا۪ي وَرَبّ۪ٓي اِنَّهُ لَحَقٌّ وَمَٓا اَنْتُمْ بِمُعْجِز۪ينَ۟
Ew bi daxwazîya ku ji te agahîyekê bistînin dibêjin: “Ka gelo ew (Qiyamet) rast e an na?” Bibêje: “Erê, qesem bi Allah be; bêguman ew heq e. Û hûn nikarin wî (Allah, ji pêkanîna wê rojê) aciz bihêlin.”
وَلَوْ اَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الْاَرْضِ لَافْتَدَتْ بِه۪ۜ وَاَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَاَوُا الْعَذَابَۚ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Kesên ku li xwe zilim kirine hemû tiştên li ser erdê bûna jî (ji bo ku ji ezab xelas bibin) wê hemû di ber xwe de/wek fidye bidana. Dema ew ezabê dibînin, poşmanîya xwe vedişêrin. Lê wê dîsa jî di nava wan de bi edalet bê hikumkirin û zilim li wan nayêkirin.
اَلَٓا اِنَّ لِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ اَلَٓا اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Baldar bin/Dîqat bikin! Hemû tiştên li erd û esmanan aîdê Allah in. Baldar bin/Dîqat bikin! Weada Allah heq e. Lê pirên wan nizanin.
هُوَ يُحْي۪ وَيُم۪يتُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Ew vedijîne û dimirîne. Û hûn ê bi bal wî de bên vegerandin.
يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَٓاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَٓاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِن۪ينَ
Bibêje: “Gelî însanan! Ji we re ji Rabbê we şîretek û ji bo (nexweşînên manewî) ya di singan de şîfayek û ji bo mumînan hîdayet û rahmetek (Kitêbek) hatîye.”
قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِه۪ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُواۜ هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ
Bibêje: “Bila bi lutf û rahmeta Allah, (belê) bi tenê bi van dilxweş bibin. Ev (ji bo wan) ji wî yê ku dicivînin bixêrtir e.”
قُلْ اَرَاَيْتُمْ مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًاۜ قُلْ آٰللّٰهُ اَذِنَ لَكُمْ اَمْ عَلَى اللّٰهِ تَفْتَرُونَ
Bibêje: “(De ka bibêjin) ma ew rizqê ku Allah ji we re daxistîye we qismekî wî helal kir û qismekî wî jî heram kiriye? Bibêje: “Di vê mijarê de Allah destûr daye we an hûn li ser Allah bêbextîyê dikin?”
وَمَا ظَنُّ الَّذ۪ينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيٰمَةِۜ اِنَّ اللّٰهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ۟
Ew ên derewan li hev tînin û bêbextîyê li Allah dikin, gelo di heqê roja qiyametê de hêvîya wan çî ye? (Ka gelo dizanin ku ezabekî çawa lihêvîya wan e?) Bêguman Allah li ser însanan xwedî lûtif/îhsan e. Lê pirên wan (însanan dîsa jî) şikur nakin.
وَمَا تَكُونُ ف۪ي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْاٰنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ اِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا اِذْ تُف۪يضُونَ ف۪يهِۜ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْاَرْضِ وَلَا فِي السَّمَٓاءِ وَلَٓا اَصْغَرَ مِنْ ذٰلِكَ وَلَٓا اَكْبَرَ اِلَّا ف۪ي كِتَابٍ مُب۪ينٍ
Tu di çî karî de dibî bibe û ji Qur'anê kîjan ayetê bixwînî û hûn çî karî bikin, dema ku we xwe da îşekî muheqeq em li ser we şahid in. Bi qasî misqalê zerre be jî ne li erdê û ne jî li esmanan tiştek ji Rabbê te re veşartî namîne. Dixwazî bila ji vêya (ji zerreyê) biçuktir an mezintir jî be, hemû di Kitêba mûbîn (Kitêba apaşkere) de nivîsandî ye.
اَلَٓا اِنَّ اَوْلِيَٓاءَ اللّٰهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَۚ
Baldar bin/Dîqat bikin! Ji dostên Allah (ji ewlîyaullah) re tirs tune û ew xemgîn jî nabin.
اَلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَۜ
Ew ên ku îmân anîne û xwedî teqwa ne.
لَهُمُ الْبُشْرٰى فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَفِي الْاٰخِرَةِۜ لَا تَبْد۪يلَ لِكَلِمَاتِ اللّٰهِۜ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُۜ
Di heyata dinyayê de jî û li axîretê jî mizgînî ji wan re ye. Di gotinên/di hukmên Allah de qet guherîn tune. Ha, xelasîya mezin ev bixwe ye.
(Têgeha/qewrama “Welîyullah/Dostê Allah” têgeheke Qur'anê ye, lê ji terefê însanan ve herî zêde hatîye texrîf kirin. Hin kesên ku Kitêb û sunnet a ku Qur'anê rave dike, avêtine pişta guhê xwe û dînê xwe bi rawêjan/bi sawan û bi zenna û bi menqîbeyan/bi hîkayatan û bi xûrafeyan hîn dibin li cem xwe wiha difikirin ku; ew kesên navê wan dostê Allah/welîyê Xwedê ne ewana bi ayînên kevneşopî ya bi taybet û nepen/xafî hatine pîrozandin û hin rêbazên wiha bikar tînin ku bitenê pir kêm însan bi vê dizanin û bi alemên cuda re di têkilîyê de ne. Ev ayeta pîroz; bi awayekî apaşkere bi me dide zanîn ku ‘Dostê Allah/Welîyullah’ kî ne: Kesên ku îmân bi Allah anîye û xwedî teqwa ye û xwe jê diparêze ha ew bixwe welîyullah e, dostê Allah e. Her mumînek, bi qasî îmân û teqwa xwe ji vê welayetê/ji vê dostanîyê dibe xwedî par. Tesewwura “Dostê Allah” ku me di rêzên jor de teqdîm kir; ew kesên wekî sêhrbaz û falavêj û erraf û rêşaşên weke van ku li hemberî îslâmê nikarin qet tu heyînekî nîşan bidin, xebata wan e da ku bi têgeha “Dostê Allah” bikaribin xwe di nav civaka îslâmê de bigirin.)
وَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْۢ اِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَم۪يعًاۜ هُوَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُ
Gotinên muşrîkan (ya ji bo derewandin û tinazkirin û kêmxistina te dibêjin) bila te xemgîn neke. Bêguman hemû îzzet aîdê Allah e. Allah, (yê ku hemû tiştan dibihîze û îcabetî dûayan dike) Semî û (zanayê her tiştî) Alîm e.
اَلَٓا اِنَّ لِلّٰهِ مَنْ فِي السَّمٰوَاتِ وَمَنْ فِي الْاَرْضِۜ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذ۪ينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ شُرَكَٓاءَۜ اِنْ يَتَّبِعُونَ اِلَّا الظَّنَّ وَاِنْ هُمْ اِلَّا يَخْرُصُونَ
Baldar bin/Dîqat bikin! Li erd û esmanan her kî hebe aîdê Allah in. Ew ên ji xeynî Allah ji hinên din re dûa dikin; (bi rastî) nadin pey wan şirîkên xwe jî. Ew bi tenê didin pey zennê û ew bi texmînan tevdigerin.
(Der heqê lêgerîna heqîqetê ya li derê wehîyê de ku “dûvketina zennê” ye. Bnr. 10/ Yûnus, 36.)
هُوَ الَّذ۪ي جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ لِتَسْكُنُوا ف۪يهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًاۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
Ew ê ji bo hûn bigihîjin sikûnetê/îstîrahet bikin şev û ji bo (hûn îşê xwe pêk bînin) roj ji bo we kiriye ronahîker ew e. Bêguman di vêya de ji bo qewmekî bihîstkar re ayet hene.
قَالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُۜ هُوَ الْغَنِيُّۜ لَهُ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَمَا فِي الْاَرْضِۜ اِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهٰذَاۜ اَتَقُولُونَ عَلَى اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Gotin: “Allah ji xwe re zarok çêkiriye.” Ew munezzeh e! Ew (her tişt muhtacê wî ye lê ew ne hewcedarê tu kesî) Xaniy ye. Hemû tiştên li erd û esmanan aîdê Allah in. (Di wê îdîaya ku dibêjin ‘Allah ji xwe re zarok çêkiriye’ de) li cem we qet tu delîl tune. Nexwe hûn di heqê Allah de, tiştê ku pê nizanin dibêjin?
قُلْ اِنَّ الَّذ۪ينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَۜ
Bibêje: “Ew ên di heqê Allah de bi lihevanîna derewan bêbextîyan dikin nagihîjin xelasîyê.”
مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا ثُمَّ اِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذ۪يقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّد۪يدَ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ۟
Wê demeke hindik ji dinyayê feyde bigirin û paşê vegera wan bi bal me ve ye. Piştre ji ber kufra wan ve em ê ezabekî biêş û jan bi wan bitamînin.
وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَاَ نُوحٍۢ اِذْ قَالَ لِقَوْمِه۪ يَا قَوْمِ اِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقَام۪ي وَتَذْك۪ير۪ي بِاٰيَاتِ اللّٰهِ فَعَلَى اللّٰهِ تَوَكَّلْتُ فَاَجْمِعُٓوا اَمْرَكُمْ وَشُرَكَٓاءَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُنْ اَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُٓوا اِلَيَّ وَلَا تُنْظِرُونِ
Ji wan re xebera Nûh bixwîne. Bi bîr bîne ku wî ji qewmê xwe re (wiha) gotibû: “Gelî qewmê min! Eger mayîna min di nav we de û şîreta min a bi ayetên Allah bi we giran bê, bizanibin ku min xwe sipartîye Allah. Êdî hûn û şirîkên xwe li hev bicivin û (der heqê min de) qerara xwe bidin. (Karên ku hûn der heqê min de bikin) bila ji we re nebe derd. Paşê qet nesekinin û qerara xwe li ser min tetbîq bikin/çav li min venekin.”
(Ji bo helwesta îmanî ya li hemberî tehdîdên ehlê şirkê bnr. 6/En’am, 82.)
فَاِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَمَا سَاَلْتُكُمْ مِنْ اَجْرٍۜ اِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِۙ وَاُمِرْتُ اَنْ اَكُونَ مِنَ الْمُسْلِم۪ينَ
“Eger hûn rû vegerînin, min ji bo vê (dawetê) ji we qet tu heqekî nexwestîye. Dê heqê min bi tenê Allah bide û ez bi bûyîna ji muslîman (ew evdên şirkê diterikînin û bi aqîda tewhîdê berê xwe didin Allah) hatime emirkirin.”
فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَٓائِفَ وَاَغْرَقْنَا الَّذ۪ينَ كَذَّبُوا بِاٰيَاتِنَاۚ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَر۪ينَ
Wî derewandin/tekzîb kirin. Me jî ew û ew ên bi wî re di keştîyê de bûn xelas kirin û ew (li ser rûyê erdê) kirin xelîfe. Me ew ên ayetên me derewandin jî di avê de xeniqand. De binêre ka aqûbeta wan ên hatine hişyarkirin çawa bûye!
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِه۪ رُسُلًا اِلٰى قَوْمِهِمْ فَجَٓاؤُ۫هُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا بِه۪ مِنْ قَبْلُۜ كَذٰلِكَ نَطْبَعُ عَلٰى قُلُوبِ الْمُعْتَد۪ينَ
Piştre li pey wî me gelek pêxember ji gelên wan re şandin. (Pêxemberan) ji qewmên xwe re beyyînat/delîlên eşkere anîbûn. Lê tiştê ku berê de derewandibûn pê îmân nedianîn! Em qelbê wan ên ji hedê xwe borîne a wiha mohr dikin.
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسٰى وَهٰرُونَ اِلٰى فِرْعَوْنَ وَمَلَا۬ئِه۪ بِاٰيَاتِنَا فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِم۪ينَ
Paşê me piştî wan Mûsa û Hârûn bi ayetên xwe ji Firewn û giregirên wî re şandin. Lê ewana (li dij ayet û pêxemberên me) quretî kirin. Ew, qewmekî mucrîm û gunehkar bûn.
فَلَمَّا جَٓاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنَا قَالُٓوا اِنَّ هٰذَا لَسِحْرٌ مُب۪ينٌ
Dema ji wan re ji bal me ve heq hat, gotibûn: “Bêguman ev sêhreke eşkere ye.”
قَالَ مُوسٰٓى اَتَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جَٓاءَكُمْۜ اَسِحْرٌ هٰذَاۜ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُونَ
Mûsa jî gotibû: “Dema ku heq ji we re hat, hûn dibêjin ‘Ev sêhr e?’ Halbukî sêhrbaz nagihîjin felahê/xelasîyê.”
قَالُٓوا اَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ اٰبَٓاءَنَا وَتَكُونَ لَكُمَا الْكِبْرِيَٓاءُ فِي الْاَرْضِۜ وَمَا نَحْنُ لَكُمَا بِمُؤْمِن۪ينَ
(Wan jî) gotibûn: “Qey ji bo ku ji wê rêya me bav û kalên xwe li serê dîtin tu me vegerînî û li ser rûyê erdê mezinayî/otorîte ji we herduyan tenê re be ji me re hatî? Em bi we herduyan jî îmân naynin.”
(Sûcdarkirina dawet û dawetvanên tewhîdê bi menfeatperestî û parvekerî/cudakerî ya yekîtîya welat an neteweyê û îfsadkirina dîn, herûdaîm taybetîya hevpar a Firewnan e. (Bnr.7/A’raf, 110, 123; 40/Mu’min, 26))
وَقَالَ فِرْعَوْنُ ائْتُون۪ي بِكُلِّ سَاحِرٍ عَل۪يمٍ
Firewn got: “Ji min re hemû sêhrbâzên zana bînin.”
فَلَمَّا جَٓاءَ السَّحَرَةُ قَالَ لَهُمْ مُوسٰٓى اَلْقُوا مَٓا اَنْتُمْ مُلْقُونَ
Dema sêhrbaz hatin Mûsa got: “De bavêjin (em bibînin) ya ku hûn ê bavêjin.”
فَلَمَّٓا اَلْقَوْا قَالَ مُوسٰى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُۜ اِنَّ اللّٰهَ سَيُبْطِلُهُۜ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِد۪ينَ
Dema wan (tiştên destê xwe de) avêtin, Mûsa got: “Ev tiştê ku hûn dikin sêhr e. Bêguman Allah dê wê sêhrê betal bike. (Lewre) Allah, karê mufsîdan islah nake/nabe serî.”
وَيُحِقُّ اللّٰهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِه۪ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ۟
Gunehkarên mucrîm nexwazin jî Allah, bi kelîmeyên xwe wê heqîyê derêxe holê.
فَمَٓا اٰمَنَ لِمُوسٰٓى اِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِه۪ عَلٰى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَمَلَا۬ئِهِمْ اَنْ يَفْتِنَهُمْۜ وَاِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْاَرْضِۚ وَاِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِف۪ينَ
Di nav qewmê wî de ji komek xortan/ciwanan pê ve tu kes bi Mûsa îmân neanî. (Ewan xortan jî) ligel ditirsîyan ku Firewn û giregirên wî wê li wan tehdayî/îşkence bikin jî îmân anîbûn. Lewre Firewn li ser rûyê erdê despotekî pirzêde ser xwe de çûbû û qure bû.
(Ji bo tiştên ku Allah (ac) der heqê piranî/zehfayî û kêmjimarî/hindikayî de qotîye bnr. 11/Hûd, 40.)
وَقَالَ مُوسٰى يَا قَوْمِ اِنْ كُنْتُمْ اٰمَنْتُمْ بِاللّٰهِ فَعَلَيْهِ تَوَكَّلُٓوا اِنْ كُنْتُمْ مُسْلِم۪ينَ
Mûsa got: “Gelî qewmê min! Eger we bi Allah îmân anîbe û hûn ji dil teslîm bubin bi tenê tewekkulê wî bikin.”
فَقَالُوا عَلَى اللّٰهِ تَوَكَّلْنَاۚ رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِم۪ينَۙ
(Li ser vêya wan jî) gotibûn: “Me tewekkulê Allah kir/me xwe sipartîye Allah.” “Rabbê me! Me ji bo qewmekî zalim neke fitne. (Eger serdestê me bibin wê zen bikin ku yê li ser rêya heqîyê ew in. Bi vê awayê em ê ji bo wan bibin fitne.)”
وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِر۪ينَ
“Û me bi rahmeta xwe ji qewmê kafir xelas bike.”
وَاَوْحَيْنَٓا اِلٰى مُوسٰى وَاَخ۪يهِ اَنْ تَبَوَّاٰ لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَاَق۪يمُوا الصَّلٰوةَۜ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِن۪ينَ
Me ji Mûsa û ji birayê wî re wisa wehîy kiribû: “Ji bo qewmê xwe li Misrê malan amade bikin. Malên xwe bikin qiblegeh (ên ku di nava wan de nimêj tê kirin). Nimêja xwe rasterast bikin. Mizgînê bidin mumînan.”
وَقَالَ مُوسٰى رَبَّنَٓا اِنَّكَ اٰتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَاَهُ ز۪ينَةً وَاَمْوَالًا فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۙ رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَب۪يلِكَۚ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلٰٓى اَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلٰى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتّٰى يَرَوُا الْعَذَابَ الْاَل۪يمَ
Mûsa got: “Rabbê me! Te di heyata dinyayê de zînet û emwal (malên pir) da Firewn û giregirên wî. Rabbê me! Ma te ev ji bo ku ji rêya te vegerînin (daye wan)? Rabbê me! Malê wan tune bike û tengezarî bide qelbê wan ku; hetanî ezaba biêş û jan bibînin îmân neynin.”
قَالَ قَدْ اُج۪يبَتْ دَعْوَتُكُمَا فَاسْتَق۪يمَا وَلَا تَتَّبِعَٓانِّ سَب۪يلَ الَّذ۪ينَ لَا يَعْلَمُونَ
(Allah) got: “Dûayên we her duyan jî qebûl bûn. Nexwe hûn rasterast bin û nedin pey nezanan.”
وَجَاوَزْنَا بِبَن۪ٓي إِسْرَٓاء۪يلَ الْبَحْرَ فَاَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًاۜ حَتّٰٓى اِذَٓا اَدْرَكَهُ الْغَرَقُۙ قَالَ اٰمَنْتُ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا الَّذ۪ٓي اٰمَنَتْ بِه۪ بَنُٓوا اِسْرَٓاء۪يلَ وَاَنَا۬ مِنَ الْمُسْلِم۪ينَ
Mûsa, Benî Îsraîl ji behrê derbas kir. Firewn û leşkerên xwe bi harîtî û bi dijminahî ketin pey wan. Dema Firewn fêm kir ku wê bixeniqe (wiha) gotibû: “Min îmân anî ku ji xeynî wî îlâhê Benî Îsraîl pê îmân tînin pê ve qet tu îlâh tune. Û ez jî ji muslîman/ji wan evdên ku terka şirkê kirine û li ser tewhîdê berê xwe dane Allah im.”
آٰلْـٰٔنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِد۪ينَ
Erê ma vêga (te îmân anî)? (Hal ev e ku) te berê îsyan dikir û ji mufsîdan bûyî.
فَالْيَوْمَ نُنَجّ۪يكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ اٰيَةًۜ وَاِنَّ كَث۪يرًا مِنَ النَّاسِ عَنْ اٰيَاتِنَا لَغَافِلُونَ۟
Îro em ê laşe/termê te xelas bikin da ku tu ji yên pey xwe re bibî îbret. Bêguman pirên însanan ji ayetên me xafil in.
وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَن۪ٓي اِسْرَٓاء۪يلَ مُبَوَّاَ صِدْقٍ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِۚ فَمَا اخْتَلَفُوا حَتّٰى جَٓاءَهُمُ الْعِلْمُۜ اِنَّ رَبَّكَ يَقْض۪ي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ ف۪يمَا كَانُوا ف۪يهِ يَخْتَلِفُونَ
Sond be, me Benî Îsraîl li welatekî xwezî lê hatî bi cih kiribû û bi xwarinên paqij me ew riziqandibûn. Heta ku ji wan re ilm nehatibû neketin îxtîlafê. Bêguman roja qiyametê Rabbê te li ser mijarên ku tê de ketine îxtîlafê wê di navbera wan de hukmê xwe bide.
فَاِنْ كُنْتَ ف۪ي شَكٍّ مِمَّٓا اَنْزَلْنَٓا اِلَيْكَ فَسْـَٔلِ الَّذ۪ينَ يَقْرَؤُ۫نَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَۚ لَقَدْ جَٓاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَر۪ينَۙ
Eger di tiştên ku me ji te re nazil kiriye de gumanê dikî, ji wan ên ku berî te Kitêb xwendinê bipirse. Sond be, heq ji te re ji Rabbê te hatîye. Êdî nebe ji gumandaran.
وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذ۪ينَ كَذَّبُوا بِاٰيَاتِ اللّٰهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِر۪ينَ
Û nebe tu bibî ji wan ên ku ayetên Allah diderewînin. Nexwe wê tu bibî ji yên xisirî/bi ber ketî.
اِنَّ الَّذ۪ينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَۙ
Bi rastî ew ên kelîmeya/hukmê Rabbê te di aleyha wan de pêk hatîye, qet îmân naynin.
وَلَوْ جَٓاءَتْهُمْ كُلُّ اٰيَةٍ حَتّٰى يَرَوُا الْعَذَابَ الْاَل۪يمَ
Ji wan re hemû ayet hatibin jî (encam naguhere). Heta ku ezabê biêş û jan bibînin (îmân naynin).
فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ اٰمَنَتْ فَنَفَعَهَٓا ا۪يمَانُهَٓا اِلَّا قَوْمَ يُونُسَۜ لَمَّٓا اٰمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ اِلٰى ح۪ينٍ
Ji xeynî qewmê Yûnus, xwezî qewmek hebûya (dema ku ezab hat) û berî ezab nedîtine bi îmanekî ku jê feyde bibînin îmân bianîna! Dema ku wan îmân anîn me di heyata dinyayê de ezabê rezîlîyê ji ser wan rakir. Heta demeke diyarkirî me îmkan da wan ku (ji heyatê) feyde wergirin.
وَلَوْ شَٓاءَ رَبُّكَ لَاٰمَنَ مَنْ فِي الْاَرْضِ كُلُّهُمْ جَم۪يعًاۜ اَفَاَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتّٰى يَكُونُوا مُؤْمِن۪ينَ
Eger Rabbê te daxwaz bikira wê hemû kesên li ser rûyê erdê îmân bianîna. (Digel ku Allah wiha nekiriye) qey tu yê li însanan zorê bikî heta ku îmân bînin?
وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ اَنْ تُؤْمِنَ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِۜ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذ۪ينَ لَا يَعْقِلُونَ
Heta ku destûra Allah tune be, tu kes nikare îmân bîne. (Allah) ew ên ku aqil nakin wan mehkûmê ricsê/pîsîtîyê/ezabê dike. (An jî ricsê/pîsîtîyê li ser wan ên ku aqil nagirin re dike lod.)
قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ وَمَا تُغْنِي الْاٰيَاتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ
Bibêje: “Li tiştên li erd û esmanan binêrin û bifikirin! Lewre ayet/delîl û hişyarkirin (a Rasûlan) feyde nade wan qewmên îmân naynin.”
فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ اِلَّا مِثْلَ اَيَّامِ الَّذ۪ينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْۜ قُلْ فَانْتَظِرُٓوا اِنّ۪ي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِر۪ينَ
Ma ew li hêvîya wan rojên (xerab ku hatibû) serê qewmên berî wan pê ve li hêvîya tiştekî din in? Bibêje: “Bisekinin, ez jî bi we re sekinî me.”
ثُمَّ نُنَجّ۪ي رُسُلَنَا وَالَّذ۪ينَ اٰمَنُوا كَذٰلِكَۚ حَقًّا عَلَيْنَا نُنْجِ الْمُؤْمِن۪ينَ۟
(Ew ezaba ku li hêvîyê mane teqez wê bê serê wan.) Piştre em pêxemberê xwe û (mumînên bi wan re ne) xelas dikin. Ha weke vê xelaskirina (hemû) mumînan li ser me heq e.
قُلْ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اِنْ كُنْتُمْ ف۪ي شَكٍّ مِنْ د۪ين۪ي فَلَٓا اَعْبُدُ الَّذ۪ينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلٰكِنْ اَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذ۪ي يَتَوَفّٰيكُمْۚ وَاُمِرْتُ اَنْ اَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَۙ
Bibêje: “Gelî însanan! Eger hûn der heqê dînê min de di gumanê de bin (vêya bizanibin ku;) ez ji bo ew ên hûn ji xeynî Allah ji wan re îbadet dikin re îbadetê nakim. Ez ji wî Allahê ku we dimirîne re îbadet dikim. Û li min hate fermankirin ku ez bibim ji mumînan. (Va ez ji îlâhên we re qebû dixwazim/meydan dixwazim. Eger hêza wan hebe ji ber ku ez îbadetê wan nakim, de bila min ceza bikin, em bibînin.)”
وَاَنْ اَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّ۪ينِ حَن۪يفًاۚ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِك۪ينَ
Û bi henîftî berê xwe bide dîn! Nebe tu bibî ji muşrîkan!
وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَۚ فَاِنْ فَعَلْتَ فَاِنَّكَ اِذًا مِنَ الظَّالِم۪ينَ
Ji xeynî Allah dûa/lavayî ji wan heyînên ku kar û zerara wan nagihîje te neke. Eger tu wisa bikî bêguman tu yê bibî ji zaliman/ji muşrîkan.
(Ayetên 104-106. ji Rasûlullah (ass) re emrê bûyîna li ser tewhîdê û îlana vê rewşê dike. Eslê tewhîdê evdîtî ye û eslê evdîtîyê îbadet e û eslê îbadetê jî dûa ye. Ew kesên ku dev ji Allah berdin û dûa/lavayî ji heyînên ku ne dikarin bixuliqînin û birizqînin û mirin û nexweşînan ji wan dûr bigirin re bikin, dibin ji zaliman/ji muşrîkan. Welew ew kes pêxember bixwe jî be, rewş ev e.)
وَاِنْ يَمْسَسْكَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُٓ اِلَّا هُوَۚ وَاِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَٓادَّ لِفَضْلِه۪ۜ يُص۪يبُ بِه۪ مَنْ يَشَٓاءُ مِنْ عِبَادِه۪ۜ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّح۪يمُ
Eger Allah zerarekê bîne serê te, ji wî pê ve kes tune ku wê zerarê ji ser te rake. Ji bo te xêrek daxwaz bike, kes tune ku rê li ber lutfa wî bigire. Ew ji kîjan evdê xwe re bixwaze (lutf û kerema xwe) digihîjînê wî. Allah (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
قُلْ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَٓاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْۚ فَمَنِ اهْتَدٰى فَاِنَّمَا يَهْتَد۪ي لِنَفْسِه۪ۚ وَمَنْ ضَلَّ فَاِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَاۚ وَمَٓا اَنَا۬ عَلَيْكُمْ بِوَك۪يلٍۜ
Bibêje: “Gelî însanan! Muheqeq ji we re ji Rabbê we heq hatîye. Her kî hîdayet bibîne (bide pey heqîyê) ji bo xwe hîdayet dîtîye. Her kî jî (bi rû vegerandina heqîyê) bixerife di aleyha xwe de xerifîyê. Ez li ser we ne wekîl im (ku we bi zorahî ji rêşaşîtîyê biparêzim û berê we bidim bal bi heqîyê ve).
وَاتَّبِعْ مَا يُوحٰٓى اِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتّٰى يَحْكُمَ اللّٰهُۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِم۪ينَ
Bide pey tiştê ku ji te re wehîy bûye û heta Allah (di navbera we de) hukim bide sebir bike. Ew, herî bixêrtirê hakiman e.