فَاِنْ تَابُوا وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ فَاِخْوَانُكُمْ فِي الدّ۪ينِۜ وَنُفَصِّلُ الْاٰيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
Eger (ji şirkê) tobe bikin û nimêja xwe bikin û zekâta xwe bidin êdî ew di dîn de birayên we ne. Em ji bo civakeke zana ayetên xwe wiha bi hûrgilî/bi teferûet beyan dikin.
وَاِنْ نَكَثُٓوا اَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا ف۪ي د۪ينِكُمْ فَقَاتِلُٓوا اَئِمَّةَ الْكُفْرِۙ اِنَّهُمْ لَٓا اَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ
Eger di piştî peymanên xwe de ew sonda xwe bişkênin û zimanê xwe dirêjî dînê we bikin (bi vir de wir de xeber bidin) êdî hûn serokên kufrê bikujin (bi wan re qîtalê bikin). Lewre sond/ehd ji wan re tune. Hêvî heye ku dev jê (ji van fiêlên xwe) berdin.
اَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُٓوا اَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِاِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَؤُ۫كُمْ اَوَّلَ مَرَّةٍۜ اَتَخْشَوْنَهُمْۚ فَاللّٰهُ اَحَقُّ اَنْ تَخْشَوْهُ اِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِن۪ينَ
Ma bi qewmekî ku sondên xwe şikandine û xwestine ku Rasûl ji warê wî derxînin û cara pêşîn bi we re (herb) kirine re, hûn şer/qîtal nakin? Ma qey hûn ji wan ditirsin? Eger bera hûn mumîn bin, Allah çêtir layiq e ku hûn jê bitirsin.
قَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ بِاَيْد۪يكُمْ وَيُخْزِهِمْ وَيَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِن۪ينَۙ
Bi wan re şer bikin da ku Allah bi destên we ezab li wan bike û wan riswa bike û we li ser wan serkeftî bike û civata mumînan dilşad bike/dilê wan hênik bike.
وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْۜ وَيَتُوبُ اللّٰهُ عَلٰى مَنْ يَشَٓاءُۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ حَك۪يمٌ
Ji dilê wan (mumînan) hêrs/xezeb rake (dabin bike). Allah ji bo kî daxwaz bike tobeya wî qebûl dike. Allah (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تُتْرَكُوا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذ۪ينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلَا رَسُولِه۪ وَلَا الْمُؤْمِن۪ينَ وَل۪يجَةًۜ وَاللّٰهُ خَب۪يرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ۟
Nexwe hûn guman dikin ku hetanî Allah ji we ew ên cîhad kirine û ji Allah û Rasûlê wî û mumînan pê ve hemsir/dost ji xwe re negirtine eşkere neke û ji hevdu neveqetîne wê dev ji we bê berdan? Allah ji kar û kirinên we agahdar e.
مَا كَانَ لِلْمُشْرِك۪ينَ اَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللّٰهِ شَاهِد۪ينَ عَلٰٓى اَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِۜ اُو۬لٰٓئِكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْۚ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ
Tu heqê muşrîkan tune ku mescîdên Allah ava bikin digel ew bixwe jî şahidîya kûfrê li ser xwe dikin. Ev ên ha kar û kirinên wan bi avê de/li haşê çûye/betal bûye û ew di agir de ebedî dimînin.
اِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللّٰهِ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَى الزَّكٰوةَ وَلَمْ يَخْشَ اِلَّا اللّٰهَ فَعَسٰٓى اُو۬لٰٓئِكَ اَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَد۪ينَ
Ew ên ku mescîdên Allah ava dikin bes ew (kes) in ku; bi Allah û bi roja axîretê îmân anîne û nimêja xwe rasterast dikin û zekâtê didin û ji Allah pê ve ji kesekî din natirsin. Ha ew ên hêvî heye ku wê hîdayetê bibînin jî ev in.
اَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَٓاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَجَاهَدَ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِۜ لَا يَسْتَوُ۫نَ عِنْدَ اللّٰهِۜ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِم۪ينَۢ
Ma hûn avdayîna hacîyan û avakirina Mescîdu'l Heram, mîna (karê) wî kesê ku bi Allah û roja axîretê îmân anîye û di rêya Allah de (bi mal û canê xwe) cîhad kiriye weke hev digirin? Ew, li îndallah/li cem Allah ne wekhev in. Allah civata zaliman hîdayet nake.
اَلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْۙ اَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّٰهِۜ وَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْفَٓائِزُونَ
Ew ên îmân anîne û hîcret kirine û di rêya Allah de bi can û malên xwe şer/qîtal kirine li îndallah/li cem Allah xwedî dereceyên herî mezin in. Ha ew ên gihîştine xelasîyê ew bixwe ne.
يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ لَهُمْ ف۪يهَا نَع۪يمٌ مُق۪يمٌۙ
Rabbê wan ji cem xwe mizgîna rahmetê û razîbûnê û cennetên ku ji bo wan tê de nîmetên bêdawî hene dide wan.
خَالِد۪ينَ ف۪يهَٓا اَبَدًاۜ اِنَّ اللّٰهَ عِنْدَهُٓ اَجْرٌ عَظ۪يمٌ
Ew ê di wir de bêdawî bimînin. Bêguman li îndallah/li cem Allah xelateke mezin heye.
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تَتَّخِذُٓوا اٰبَٓاءَكُمْ وَاِخْوَانَكُمْ اَوْلِيَٓاءَ اِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْا۪يمَانِۜ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
Gelî ew ên îmân anîne! Bavên we û birayên we, eger kufrê di ser îmanê re bigirin wan ji xwe re dost negirin. Ji we kî wan ji xwe re bike dost, ha ew zalim bixwe ne.
(Li ser hukmê dost girtina kafiran bnr. 5/Maîde, 51.)
قُلْ اِنْ كَانَ اٰبَٓاؤُ۬كُمْ وَاَبْنَٓاؤُ۬كُمْ وَاِخْوَانُكُمْ وَاَزْوَاجُكُمْ وَعَش۪يرَتُكُمْ وَاَمْوَالٌۨ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَٓا اَحَبَّ اِلَيْكُمْ مِنَ اللّٰهِ وَرَسُولِه۪ وَجِهَادٍ ف۪ي سَب۪يلِه۪ فَتَرَبَّصُوا حَتّٰى يَأْتِيَ اللّٰهُ بِاَمْرِه۪ۜ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِق۪ينَ۟
Bibêje: “Eger bavên we û zarokên we û xuşk û birayên we û jinên we û eşîra we û malên ku we bi dest xwe xistîye û tîcareta ku hûn ji zerarkirina wê ditirsin û xanîyên ku li xweşa we diçin; ji we re ji Allah û ji Rasûlê wî û ji cîhada di rêya Allah de şêrîntir bin, êdî heta emrê Allah tê bisekinin. Allah, civata fasiqan hîdayet nake.”
Kâfirleri dost edinmenin hükmü hakkında bk. 5/Mâide, 51
لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّٰهُ ف۪ي مَوَاطِنَ كَث۪يرَةٍۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍۙ اِذْ اَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْـًٔا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْاَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِر۪ينَۚ
Sond be, Allah di gelek cihan de alîkarîya we kir. Di roja Huneynê de jî (alîkarîya we kiribû). Wê roja bi piranîya jimara xwe hûn germ bibûn/li xweşa we çûbû lê ew (piranîya jimara we) bi kêrî we û tiştekî nehatibû. Ser rûyê erdê digel hemû firehîya xwe li we teng bibû û paşê hûn berepaş revîyabûn.
ثُمَّ اَنْزَلَ اللّٰهُ سَك۪ينَتَهُ عَلٰى رَسُولِه۪ وَعَلَى الْمُؤْمِن۪ينَ وَاَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذ۪ينَ كَفَرُواۜ وَذٰلِكَ جَزَٓاءُ الْكَافِر۪ينَ
Paşê Allah, di ser Rasûlê xwe û mumînan de aramî û sekînet daxistibû. Artêşên/Ordîyên (ji melâîketan) ku we nedidîtin daxist û ezab li kafiran kir. Ha ev e cezayê kafiran.
ثُمَّ يَتُوبُ اللّٰهُ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ عَلٰى مَنْ يَشَٓاءُۜ وَاللّٰهُ غَفُورٌ رَح۪يمٌ
Piştî vêya Allah ji bo kî daxwaz bike tobeya wî qebûl dike. Allah (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هٰذَاۚ وَاِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْن۪يكُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِه۪ٓ اِنْ شَٓاءَۜ اِنَّ اللّٰهَ عَل۪يمٌ حَك۪يمٌ
Gelî ew ên îmân anîne! Kesên muşrîk enceq necis/pîs in. Êdî piştî vê salê û pê de bila nêzîkî Mescîdu'l Heram nebin. Eger hûn (bi ramana ji ber ku wê muşrîk neyên Mescîdu'l Heramê ji kesadîya/bêbazarîya tîcareta xwe û) ji feqîrtîyê bitirsin (qet netirsin!). Eger Allah daxwaz bike dê we ji lutf û îhsana xwe dewlemend bike. Bêguman Allah (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
قَاتِلُوا الَّذ۪ينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَد۪ينُونَ د۪ينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْكِتَابَ حَتّٰى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ۟
Hûn, ew ên ji Ehlê Kitêb in û yên îmân bi Allah û bi roja axîretê neanîne û yên tiştên ku Allah û Rasûlê wî heram kirine wek heram napejirînin û dînê heq (îslâm) ji xwe re nekirine dîn, heta ew bi destê xwe bi kêmrûmetî/biçûkketî cîzyeyê nedin we, bi wan re şer bikin.
وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌۨ ابْنُ اللّٰهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَس۪يحُ ابْنُ اللّٰهِۜ ذٰلِكَ قَوْلُهُمْ بِاَفْوَاهِهِمْۚ يُضَاهِؤُ۫نَ قَوْلَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُۜ قَاتَلَهُمُ اللّٰهُۘ اَنّٰى يُؤْفَكُونَ
Cihûyan gotin: “Ûzeyîr, kurê Allah e.” Filleyan jî gotin: “Mesîh, kurê Allah e.” Ev gotinên devê wan in û peyvên kafirên berîya xwe dibêjin. Allah wan qehir bike/bikuje, çawa tên vegerandin?
اِتَّخَذُٓوا اَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَالْمَس۪يحَ ابْنَ مَرْيَمَۚ وَمَٓا اُمِرُٓوا اِلَّا لِيَعْبُدُٓوا اِلٰهًا وَاحِدًاۚ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۜ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
Wan dev ji Allah berdane û hahamê xwe û keşeyên xwe û Mesîhê kurê Meryem ji xwe re kirin Rab. (Lê belê) ew bi îbadeta yek îlâhekî bitenê re hatibûn emirkirin. Ji wî pê ve (yê ku îbadetê heq dike) tu îlâh tune. Ew (Allah) ji tiştên ku pê şirîkatîyê dikin berî ye/munezzeh e.
“... Rasûlullah (ass) ayeta 31. a sûreya Tewbe dixwend. Di wê lehzê de Adîyy b. Hatem hatibû Medîneyê û ket hizûrê. Adîyy, wê demê Xirîstîyan bû. Di sitûyê wî de jî xaçeke zîvî hebû. Çawa vê ayetê seh kir bi lez ji Rasûlullah (ass) re wiha got: “Nexêr! Wan qet ji keşîşên xwe re îbadetê nedikirin…” Rasûlullah (ass) wiha bersiv da wî: “Belê, tiştên ku Allah (ac), helal kiribû keşîşân wan tiştan ji wan re heram kirin û tişten ku Allah (ac) heram kiribû jî keşîşên wan ewan tiştan helal dikirin. Ew jî tabîê keşîşên xwe dibûn. Ev amelê wana tê/dihê vê maneyê ku îbadetê ji keşîşên xwe re dikirin.” (Tirmizî, 3095; Ibnî EbÎ HatÎm, 10057-10058)
- Ev ayet û tefsîra wê ku Rasûlullah (ass) kiriye nîşan daye ku ew ê helal û heram, meşrû û xeyrîmeşrû, serbest û qedexe yên di jiyanê de diyar dike yek mercîyek e, ew jî Allah e (ac). Ev jî ji ber vê ye ku Allah “Er-Rab” e. Rab ew e ku; terbîye dike û nîzama kaînatê sererast/birêkûpêk dike û li ser her tiştî xwedî rayeya teserrûfê ye. Allah (ac) bi qanûnên danîye hemû însanan terbîye dike û nîzamê dide hemû civatan.
- Çi alim be an rewşenbîr/munewwer be an abid be an parlementer/mebus be an rayedar be an jî serokê eşîrekî be... Kesê ku vê rayeyê dabe ji van yekî, wî kesî ji xeynî Allah (ac) ji bo xwe wek rab girtîye.
- Ew kesê ku vê rayeyê ji Allah (ac) pê ve bide hin kesên din, eger nizanibe ku ev amelê wî di eslê xwe de îbadete jî ji bo wî encam naguhere. Lewre cahiltî/cehalet ji bo şirkê nabe hincet û mazeret. Lê enceq dibe sebebê şirkê.
- Ji bo rab girtin an îlâh girtina heyînekî hewce nake ku jê re bêje: “Ev rabbê min e.” An jî: “Ev îlâhê min e.” Dema ku mirovek taybetîyên rab û îlâh bide heyînekî an jî pêwistîya pêkanînê ji heyînekî re bike, êdî ew tişt ji bo wî dibe rab/îlâh.
Wekî din bnr. 3/Âl-î Îmran, 64; 4/Nîsa, 59-60; 5/Maîde, 43-44, 50; 7/A’raf, 54; 12/Yûsuf, 40)
يُر۪يدُونَ اَنْ يُطْفِؤُ۫ا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
Ew dixwazin ku nûra Allah bi devê xwe bitefînin/vemirînin. Allah jî ji xeynî ku nûra xwe temam bike tiştekî din navê. Welew kafir nexwazin jî...
هُوَ الَّذ۪ٓي اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَد۪ينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدّ۪ينِ كُلِّه۪ۙ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
Her çiqas muşrîk nexwazin jî ji bo ku dînê xwe di ser hemû dînan re hâkim bike, yê ku Rasûlê xwe bi hîdayetê û bi dînê heq şandîye ew e.
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِنَّ كَث۪يرًا مِنَ الْاَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ اَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَب۪يلِ اللّٰهِۜ وَالَّذ۪ينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِۙ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ اَل۪يمٍۙ
Gelî ew ên îmân anîne! Bêguman ji ehbar (haham) û ruhbanan (keşeyan) pirên wan malên însanan bi neheqî dixwin û pêşî li rêya Allah digirin. Ew ên zêr û zîvan kom dikin û di rêya Allah de înfaq nakin hene, mizgîna ezabekî biêş û jan bide wan.
يَوْمَ يُحْمٰى عَلَيْهَا ف۪ي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوٰى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْۜ هٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِاَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ
Wê rojê ew (zêr û zîvên ku zekâta wan ne didan) di agirê cehennemê de têne sorkirin û enîya wan û kêlekên wan û pişta wan bi wan têne daxkirin (û ji wan re wiha tê gotin:) “Ha ew ên we ji bo xwe komkirine ev in. Êdî ezabê van tiştên we kom kirine tam bikin!”
اِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللّٰهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا ف۪ي كِتَابِ اللّٰهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ مِنْهَٓا اَرْبَعَةٌ حُرُمٌۜ ذٰلِكَ الدّ۪ينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا ف۪يهِنَّ اَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِك۪ينَ كَٓافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَٓافَّةًۜ وَاعْلَمُٓوا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّق۪ينَ
Bêguman ji roja ku erd û esman xuliqandîye pê ve li gorî Kitêba Allah, hejmara mehan li îndallah/li cem Allah dozdeh in. Çar ji wan mehên heram in (ku di wan de şer qedexeye). Ha dînê rasterast ev e. Êdî di wan mehan de (bi binpêkirina hudûdullah) zilmê li xwe nekin. Çawa ku muşrîk tev bi hev re bi we re şer dikin, hûn jî bi muşrîkan re bi tevahî şer bikin. Bizanibin ku Allah bi Mutteqîyan re ye.
(Mehên Heram ev in: Muharrem, Receb, Zilkade û Zilhicce.)
اِنَّمَا النَّس۪ٓيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا يُحِلُّونَهُ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُ عَامًا لِيُوَاطِؤُ۫ا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ فَيُحِلُّوا مَا حَرَّمَ اللّٰهُۜ زُيِّنَ لَهُمْ سُٓوءُ اَعْمَالِهِمْۜ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِر۪ينَ۟
(Li gorî dilê xwe) paşxistin (a mehên heram) di kufrê de zêdepêdeçûn e. Bi wê yên bûne kafir tên xerifandin. Ji bo ku hejmara tiştên Allah heram kirine lihev bînin (mehên heram) salekî helal dikin û salekî jî heram dikin. Herwiha tiştên (mehên) Allah heram kirine helal dikin. Amelên wan ên xerab ji wan re hate xemilandin. Allah koma kafiran hîdayet nake.
Haram aylar Muharrem, Receb, Zilkade ve Zilhicce aylarıdır.
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا مَا لَكُمْ اِذَا ق۪يلَ لَكُمُ انْفِرُوا ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ اثَّاقَلْتُمْ اِلَى الْاَرْضِۜ اَرَض۪يتُمْ بِالْحَيٰوةِ الدُّنْيَا مِنَ الْاٰخِرَةِۚ فَمَا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا فِي الْاٰخِرَةِ اِلَّا قَل۪يلٌ
Gelî ew ên îmân anîne! Ma çi bûye bi we ku dema ji we re tê gotin: “Di rêya Allah de derkevin şer” hûn di cihê xwe de çik dibin dimînin? Qey we di şûna heyata axîretê de qîma xwe bi heyata dinyayê anîye? Lê feyda heyata dinyayê li ber axîretê pir kêm e.
اِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا اَل۪يمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْـًٔاۜ وَاللّٰهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ
Eger hûn (digel hatin gazîkirin) dernekevin şer, dê we bi ezabekî pir bi jan bide ezabkirin. Wê di şûna we de qewmekî din bîne û hûn nikarin qet zîyanê jî bidin wî. Allah li ser her tiştî qadir e.
اِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ اِذْ اَخْرَجَهُ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ اِذْ هُمَا فِي الْغَارِ اِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِه۪ لَا تَحْزَنْ اِنَّ اللّٰهَ مَعَنَاۚ فَاَنْزَلَ اللّٰهُ سَك۪ينَتَهُ عَلَيْهِ وَاَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا السُّفْلٰىۜ وَكَلِمَةُ اللّٰهِ هِيَ الْعُلْيَاۜ وَاللّٰهُ عَز۪يزٌ حَك۪يمٌ
Hûn alîkarîya wî (Rasûlî) nekin, bêguman Allah alîkarîya wî kiriye. Wê dema kafiran ew (ji Mekkeyê) derxistin ku ew ji du heban yek bû. Wê dema her du di şikeftê de bûn ji hevalê xwe (Ebû Bekir) re gotibû: “Xemgîn nebe, bêguman Allah bi me re ye.” Allah sekînet (ewlehî û aramîya ku qelbê wî hedand/kemijand) bi ser de daxist û piştgirêya wî kir û peyva kafiran (banga wan a şirkê) herî çepel/binpê kir. Allah (yê xwedî îzzet û her tiştî mexlûb dike) Azîz û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
اِنْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِاَمْوَالِكُمْ وَاَنْفُسِكُمْ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِۜ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
Bi barsivikî û bi bargiranî ve derkevin şer. Di rêya Allah de bi can û malên xwe cîhad bikin. Eger hûn bizanibin, ev ji bo we bixêrtir e.
لَوْ كَانَ عَرَضًا قَر۪يبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلٰكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُۜ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْۚ يُهْلِكُونَ اَنْفُسَهُمْۚ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ اِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ۟
(Ew wezîfeya/peywira ku tu gazî wan dikî) eger xenîmeteke ku bi dest xistina wê hêsan an jî rêwingîyeke kurt bûna, wê bidana pey te. Lê ew rêya bi meşeqet ji wan re giran/zor hat. Wê li ser navê Allah sond bixwin û bibêjin: “Eger taqata me hebûya bi rastî em ê bi we re derketana (seferê).” Ew (bi gotinên derew) xwe dibin helakê. Lê Allah baş dizane ku ew virek/derewker in.
عَفَا اللّٰهُ عَنْكَۚ لِمَ اَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذ۪ينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكَاذِب۪ينَ
Allah te efû bike! Hetanî yên rast digotin ji te re eşkere bibin û yên derewker jî li ser tehqîqê diyar nebin, ka çima te destûr da wan?
لَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذ۪ينَ يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ اَنْ يُجَاهِدُوا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ بِالْمُتَّق۪ينَ
Ew ên bi Allah û bi roja axîretê îmân anîne û bi can û malên xwe di rêya Allah de cîhadê bikin (ji bo li paş bimînin) ji te destûr naxwazin. Allah bi Mutteqîyan dizane.
اِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذ۪ينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ ف۪ي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ
Lê belê ew ên bi Allah û bi roja axîretê îmân neanîne û di qelbê wan di şûbhê/di gumanê de ne, ji te destûrê dixwazin.
وَلَوْ اَرَادُوا الْخُرُوجَ لَاَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلٰكِنْ كَرِهَ اللّٰهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَق۪يلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِد۪ينَ
Eger wan bixwesta bi we re derkevin şer, dê ji bo wê hazirîya xwe bikirana. Lê Allah daxwaz nekir ku derkevin şer û li ber wan giran kir (ew şûnde hiştin) û ji wan re hate gotin: “Hûn jî bi rûniştîyan re rûnên.”
لَوْ خَرَجُوا ف۪يكُمْ مَا زَادُوكُمْ اِلَّا خَبَالاً وَلَا۬اَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَۚ وَف۪يكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ بِالظَّالِم۪ينَ
(Allah, li ser vê hîkmetê wan ji derketina şer men kir:) Eger ew bi we re derketana şer, wan ji tevdan û fesadîyê pê ve tiştek li we zêde nedikirin û ji bo fitne têxin navbera we, dê xebat bikirana/bişixulîyana. Di nav we de ên guh didin wan jî hene. Allah bi zaliman dizane.
لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْاُمُورَ حَتّٰى جَٓاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ اَمْرُ اللّٰهِ وَهُمْ كَارِهُونَ
Sond be evana berê jî dixwestin ku fitne derxînin û li dijî te hinek kar (ên kiret) digerandin. Axir heq cihê xwe girt û digel ku wan ne dixwestin jî emrê (daxwaza) Allah bi ser ket.
وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ ل۪ي وَلَا تَفْتِنّ۪يۜ اَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُواۜ وَاِنَّ جَهَنَّمَ لَمُح۪يطَةٌ بِالْكَافِر۪ينَ
Qismekî ji wan jî dibêjin: “Destûra min (ji bo nederketina şer) bide û min nexe fitnê (ya jinên Rûman).” Dîqat bikin! Jixwe ew (ji bo nedin pey emrê Allah û Rasûlê wî bi çêkirina hincetan) ketin nava fitnê. Bêguman cehennem bi her alî dora wan kafiran pêçaye.
اِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْۚ وَاِنْ تُصِبْكَ مُص۪يبَةٌ يَقُولُوا قَدْ اَخَذْنَٓا اَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ
Dema ku qencîyek/xweşîyek digihîje te ev wan diêşîne. Lê eger xerabîyek/musîbetek bê serê te (wiha dibêjin:) “Me ji berê ve tedbîra xwe girtibû” û paşê bi kêfxweşî vedigerin diçin.
قُلْ لَنْ يُص۪يبَنَٓا اِلَّا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَنَاۚ هُوَ مَوْلٰينَاۚ وَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
Bibêje: “Ji xeynî ku Allah ji bo me nivîsandîye pê ve qet tiştek nayê serê me. Ew mewlayê/dostê me ye. (Nexwe) bila mumîn bitenê xwe bispêrin Allah.”
قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَٓا اِلَّٓا اِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِۜ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ اَنْ يُص۪يبَكُمُ اللّٰهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِه۪ٓ اَوْ بِاَيْد۪ينَاۘ فَتَرَبَّصُٓوا اِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ
Bibêje: “Ma hûn ji bo me ji her du xweşîyan (wekî şehadet û serkeftin) pê ve li benda tiştekî din in? Em jî ji bo we li hêvîyê ne ku Allah ji cem xwe an jî bi destê me ezabekî bigihîne we. Hûn çavlirê bin û bisekinin (em binêrin)! Bêguman em jî bi we re çavlirê û sekinî ne.”
قُلْ اَنْفِقُوا طَوْعًا اَوْ كَرْهًا لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْۜ اِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فَاسِق۪ينَ
Bibêje: “Hûn, çi bi dilê xwe an jî çi bê dilê xwe înfaq bikin. (Her çawa be jî) ji we nayê qebûl kirin. Lewre hûn, civateke fasiq in.”
وَمَا مَنَعَهُمْ اَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ اِلَّٓا اَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللّٰهِ وَبِرَسُولِه۪ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلٰوةَ اِلَّا وَهُمْ كُسَالٰى وَلَا يُنْفِقُونَ اِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ
Ew tiştê ku ji qebûlkirina înfaqên wan re bû asteng/manî, ev tenê bû; îmân bi Allah û bi Rasûlê wî nedianîn û bi tiralî dihatin nimêjê û bê dilê xwe înfaq dikirin.
فَلَا تُعْجِبْكَ اَمْوَالُهُمْ وَلَٓا اَوْلَادُهُمْۜ اِنَّمَا يُر۪يدُ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ اَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ
Tu dilê xwe nebijîne mal û zarokên wan (xwezîya xwe bi wan neyne). Allah dixwaze bi van (mal û zaroyan) di heyata dinyayê de ezab li wan bike û canê wan jî li ser kufrê bi zorahî derkeve.
وَيَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ اِنَّهُمْ لَمِنْكُمْۜ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ وَلٰكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ
Li ser navê Allah sond dixwin ku (ew) ji we ne. Ew qet ne ji we ne. Lê ew, qewmekî tirsonek in.
لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَـًٔا اَوْ مَغَارَاتٍ اَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا اِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ
Eger wan sitarek (ku tê de xwe bispêrin) an şikeftek (ku tê de xwe biveşêrin) an jî qulek (ku tê de bi cih bibin) bidîtana li pey xwe jî nedinêrtin û wê bi lezûbez ber bi wê hêlê ve beralî bibûna.
وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِۚ فَاِنْ اُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا وَاِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْهَٓا اِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ
Hin ji wan der heqê sedeqeyan de (ji ber ku teqsîmata te ne ecibandine) rexne li te dikin/dev davêjin te. Eger ji wê (sedeqeyê) parek bigihîje wan razî dibin û eger negihîje wan (tu dibînî ku) ji xezebê har bûne.
وَلَوْ اَنَّهُمْ رَضُوا مَٓا اٰتٰيهُمُ اللّٰهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَيُؤْت۪ينَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِه۪ وَرَسُولُهُٓۙ اِنَّٓا اِلَى اللّٰهِ رَاغِبُونَ۟
Eger ew bi tiştên ku Allah û Rasûlê wî daye wan qayîl bibûna û bigotana: “Allah besî me ye. Dê Allah û Rasûlê wî ji lutf û îhsana xwe bide me. Bêguman em dilê xwe bi Allah tenê ve girêdidin” wê çi bibûna?
اِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَٓاءِ وَالْمَسَاك۪ينِ وَالْعَامِل۪ينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَ۬لَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِم۪ينَ وَف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ وَابْنِ السَّب۪يلِۜ فَر۪يضَةً مِنَ اللّٰهِۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ حَك۪يمٌ
Sedeqe (malên zekâtê) ji cem Allah ferzeke diyarkirî ye û bitenê ji bo feqîran û miskînan û memûrên zekâtê û ew ên dilê wan li îslâmê tên germkirin û koleyan û deyndaran û ji bo ew ên di rêya Allah de ne û ji bo rêwîyan e. Bêguman Allah (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
وَمِنْهُمُ الَّذ۪ينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ اُذُنٌۜ قُلْ اُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِن۪ينَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا مِنْكُمْۜ وَالَّذ۪ينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ
Di nava wan de hin hene ku li pêxember ezîyetê dikin û wiha dibêjin: “Ew guhek e (ku guhê xwe dide her tiştî).” Bibêje: “Ew ji bo we guhekî bixêr e. Bi Allah îmân tîne/dihêne û ji mumînan bawer dike. Û ew mumînên ji we ne, ji bo wan rahmet e. Ji wan kesên ku ezîyet li Rasûlullah dikin re ezabekî biêş û jan heye.”
يَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْۚ وَاللّٰهُ وَرَسُولُهُٓ اَحَقُّ اَنْ يُرْضُوهُ اِنْ كَانُوا مُؤْمِن۪ينَ
Ji bo ku dilê we xweş bikin bi navê Allah sond dixwin. Eger birastî ew mumîn bûna (dê bizanibûna ku) ji qayîlkirinê re (ne hûn, lê) Allah û Rasûlê wî çêtir layiq in.
اَلَمْ يَعْلَمُٓوا اَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللّٰهَ وَرَسُولَهُ فَاَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا ف۪يهَاۜ ذٰلِكَ الْخِزْيُ الْعَظ۪يمُ
(Ew ên sînor û pîvanên ku Allah û Rasûlê wî danîne kêm/nebes dibînin û ji xeynî wê hin sînor û pîvan û qanûnan saz dikin) ma qey nizanin ku muxalefetê Allah û Rasûlê wî bike ji bo wî agirê cehennemê ku wê tê de ebedî bimînin heye? Ha ev, riswatîya herî mezin e.
يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ اَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا ف۪ي قُلُوبِهِمْۜ قُلِ اسْتَهْزِؤُ۫اۚ اِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ
Munafiq ditirsin ku wê der heqê wan de sûreyek nazil bibe ku ya di dilê wan de jê agahdar bike. Bibêje: “Hûn tinazên xwe bikin! Bêguman Allah, ew tiştên ku hûn jê ditirsin wê derxîne (holê).”
وَلَئِنْ سَاَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ اِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُۜ قُلْ اَبِاللّٰهِ وَاٰيَاتِه۪ وَرَسُولِه۪ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُ۫نَ
Sond be, dema ku tu ji wan bipirsî wê bibêjin: “Em ketibûn nav xeberdanê û me xwe pê mijul dikir.” Bibêje: “Erê ma we tinazên xwe bi Allah û bi ayetên wî û bi Rasûlê wî dikir?”
لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ ا۪يمَانِكُمْۜ اِنْ نَعْفُ عَنْ طَٓائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طَٓائِفَةً بِاَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِم۪ينَ۟
Lêborînê nexwazin! Muheqeq piştî îmana xwe hûn bûne kafir. Em qismek ji we efû bikin jî ji bo ku hinekên we gunehkarên mucrîm in em ê ezab li wan bikin.
(Tinazkirina bi Allah (ac) û bi Rasûlê wî (ass) û her kîjan be bila bibe bi şîareke îslâmê; ji hêmanên/ji unsurên ku îmana mirovek pê xera dibe û wî têxe kufrê ye. Îro ew film û pêkenok û henekên bêpîvan a der barê îslâmê de ku tinaz bi îslâmê tên kirin di vê çarçovê de ne. Kesê mumîn divê ku xwe ji van tevgerên virtoqî biparêze û ji cîvatên wisan jî xwe dûr bigire. (Bnr. 4/Nîsa, 140))
اَلْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍۢ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ اَيْدِيَهُمْۜ نَسُوا اللّٰهَ فَنَسِيَهُمْۜ اِنَّ الْمُنَافِق۪ينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
Mêrên munafiq û jinên munafiq ji hevdû ne. Emrê xerabîyê dikin û ji qencîyê jî men dikin û destên xwe digirin (tamahîyê dikin). (Wan) Allah ji bîr kirin. Allah jî (bi bê alîkarî hiştine û bi tenê hiştina bi nefsa wan re) wan ji bîr kir. Bêguman kesên munafiq, fasiq bixwe ne.
Allah’ı (cc), Resûl’ünü (sav), Kur’ân’ı veya dinin herhangi bir şiarını alaya almak, imanı bozan ve kişiyi küfre sokan unsurlardandır. Günümüzde dini alaya alan filmler, fıkralar ve dinin şiarları hakkında yapılan ölçüsüz şakalar bu ayetin kapsamındadır. Mümin, böylesi çirkin davranışlardan kaçındığı gibi bu davranışların sergilendiği ortamlardan da şiddetle kaçınmalıdır. (bk. 4/Nisâ, 140)
وَعَدَ اللّٰهُ الْمُنَافِق۪ينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِد۪ينَ ف۪يهَاۜ هِيَ حَسْبُهُمْۚ وَلَعَنَهُمُ اللّٰهُۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُق۪يمٌۙ
Allah, ji munafiqên mêr û jin û ji hemû kafiran re agirê cehennemê ku wê di wir de ebedî bimînin wead kiriye. Ew, ji wan re bes e. Allah lanetê li wan kiriye. Û ji bo wan ezabekî bêdawî heye.
كَالَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُٓوا اَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَاَكْثَرَ اَمْوَالًا وَاَوْلَادًاۜ فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذ۪ي خَاضُواۜ اُو۬لٰٓئِكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِۚ وَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Hûn jî wekî wan (munafiq û kafir) ên berîya xwe ne. Ew ji we bihêztir bûn û mal û zaroyên wan ji we zêdetir bûn. Wan bi qasî nesîbê xwe (para xwe) kêf û sefa kirin. Weke wan ên berîya xwe ku bi qasî nesîbê xwe kêf û sefa kiribûn, hûn jî bi qasî nesîbê xwe kêf û sefa dikin. Û çawa wekî ku ew noq (î lîstok û şahîya dinyayê) bibûn hûn jî noq bûn. Kar û kirinên wan li dinyayê û li axîretê berhewa bûye. Û her ew in yên xisirîne/yên di zîyanê de ne.
اَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَاُ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ اِبْرٰه۪يمَ وَاَصْحَابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكَاتِۜ اَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِۚ فَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلٰكِنْ كَانُٓوا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
Ma ji wan re agahîyên qewmên berîya wan, qewmên Nûh û Âd û Semûd û Îbrahîm û ehlê Medyen û Mu’tefîkat (ku warên wan hatibû serûbin kirin) nehatîye? Rasûlên wan ji wan re bi delîlên eşkere hatibûn. Allah li wan zilim nekir, lê wan li nefsa xwe zilim dikirin.
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَٓاءُ بَعْضٍۢ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُق۪يمُونَ الصَّلٰوةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكٰوةَ وَيُط۪يعُونَ اللّٰهَ وَرَسُولَهُۜ اُو۬لٰٓئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللّٰهُۜ اِنَّ اللّٰهَ عَز۪يزٌ حَك۪يمٌ
Mêrên mumîn û jinên mumîne dostên hevdu ne. Emrê bi’l marûf/emrê qencîyê dikin û ji munkerê/ji xerabîyê jî men dikin. Nimêja xwe dikin û zekâtê didin û îtaetî Allah û Rasûlê wî dikin. Allah wê rahmetê li wan bike. Allah (yê xwedî îzzet û her tiştî mexlûb dike) Azîz û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
وَعَدَ اللّٰهُ الْمُؤْمِن۪ينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْر۪ي مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ خَالِد۪ينَ ف۪يهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً ف۪ي جَنَّاتِ عَدْنٍۜ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللّٰهِ اَكْبَرُۜ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُ۟
Allah, ji mêr û jinên mumîn re cennetên ku di binî de çem diherikin û wê di wir de ebedî bimînin û meskenên xweş di cennetên Adn de wead kiriye. Razîbûna Allah ji hemûyan herî mezintir e. Xelasîya herî mezin ev e.
يَٓا اَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِق۪ينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْۜ وَمَأْوٰيهُمْ جَهَنَّمُۜ وَبِئْسَ الْمَص۪يرُ
Ya Nebî! Bi kafiran û munafiqan re cîhadê bike û li hemberî wan dijwar be. Hêwîrgeha/sitargeha wan cehennem e. Ew çi sitargeheke xerab e.
يَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ مَا قَالُواۜ وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ اِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُواۚ وَمَا نَقَمُٓوا اِلَّٓا اَنْ اَغْنٰيهُمُ اللّٰهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِه۪ۚ فَاِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْۚ وَاِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ عَذَابًا اَل۪يمًا فِي الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِۚ وَمَا لَهُمْ فِي الْاَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَص۪يرٍ
Ew sond dixwin ku wan (ew peyva kufrê) negotine. Lê bi sond wan ew peyva kufrê gotibûn û piştî îslâma xwe kafir bûn. Û qesda karekî kirin ku biserneketin. Ma ew ji bo ku bi lutf û îhsana Allah û Rasûlê wî ew dewlemend kiribûn, rabûn mirazê heyfgirtinê kirin? Eger tobe bikin ew ji bo wan bixêrtir e. Eger ew rûvegerînin kufrê wê Allah li dinya û axîretê wan bi ezabekî biêş û jan bide ber ezabê û li ser rûyê erdê ne alîkarê wan û ne jî dostê wan hene.
وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللّٰهَ لَئِنْ اٰتٰينَا مِنْ فَضْلِه۪ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِح۪ينَ
Ji nav wan hinek jî wisa soz dabûn Allah (û gotin): “Sond be eger Allah ji lutf û îhsana xwe bide me bêguman em ê zekâta xwe bidin û bibin ji salihan.”
فَلَمَّٓا اٰتٰيهُمْ مِنْ فَضْلِه۪ بَخِلُوا بِه۪ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ
Çi dema Allah ji lutf û îhsana xwe da wan tamahî kirin û bi rewşeke bê eleqe de (ji soza xwe) rû vegerandin.
فَاَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا ف۪ي قُلُوبِهِمْ اِلٰى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَٓا اَخْلَفُوا اللّٰهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ
Ji ber ku ehda xwe neanîne cih û derew kirine, Allah, heta roja ku ew bêne hizûra wî bi nîfaqeke ku wê di qelbê wan de bi cih bibe wan ceza kiriye.
(Der heqê wan ên ku ehda dane Allah xera kirine de bnr. 5/Maîde, 13.)
اَلَمْ يَعْلَمُٓوا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوٰيهُمْ وَاَنَّ اللّٰهَ عَلَّامُ الْغُيُوبِۚ
Ma qey ew nizanin ku Allah bi sirrên wan jî û bi xeberdanên wan ên dizî jî seh dike û agahîyên xeybê ye?
اَلَّذ۪ينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّع۪ينَ مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذ۪ينَ لَا يَجِدُونَ اِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْۜ سَخِرَ اللّٰهُ مِنْهُمْۘ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ
Ew ên ji malên xwe (ji xeynî ferz, wek nafîle û nabêjin kêm zêde) înfaq dikin re bi çav û birûyan tinazên xwe dikin û wan kêm dibînin (hene)! Allah (wan hêdî hêdî û hay jê nemayî nêzî ezabê dike û) tinazê bi wan dike. Ji bo wan ezabekî biêş û jan heye.
اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ اَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْۜ اِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْع۪ينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْۜ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِه۪ۜ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِق۪ينَ۟
Dixwazî ji bo wan mexfîretê bixwaze û dixwazi (ji bo wan mexfîretê) nexwaze! Tu ji bo wan heftê carî jî mexfîretê bixwazî, Allah wan efû nake. Ev ji ber vê ye ku ew li hember Allah û Rasûlê wî bibûn kafir. Lewre Allah, civaka fasiqan hîdayet nake.
فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللّٰهِ وَكَرِهُٓوا اَنْ يُجَاهِدُوا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّۜ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ اَشَدُّ حَرًّاۜ لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ
Ew ên (ji şer) paş de man û muxalefetê li Rasûlullah kirine bi rûniştina xwe kêfxweş bûn. Bi mal û canê xwe şer a di rêya Allah de xweş nedidîtin û gotin: “Di vê germê de dernekevin şer.” Bibêje: “Agirê cehennemê herî zêde germtir e.” Xwezî fêm bikirana.
فَلْيَضْحَكُوا قَل۪يلًا وَلْيَبْكُوا كَث۪يرًاۚ جَزَٓاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
Êdî ji ber (gunehên xwe) yên bi dest xistine bila kêm bikenîn û pir bigirin.
فَاِنْ رَجَعَكَ اللّٰهُ اِلٰى طَٓائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ اَبَدًا وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّاۜ اِنَّكُمْ رَض۪يتُمْ بِالْقُعُودِ اَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِف۪ينَ
Eger Allah te ber bi civatek ji wan de (bi silametî) vegerîne û ew jî ji bo derketina şer ji te destûr xwestin bibêje: “Hûn tu carî bi min re dernakevin seferekî û tu carî bi min re li hemberî dijmin şer nakin. Lewre hûn cara pêşî bi rûniştinê qayîl bibûn. (Nexwe) hûn jî bi yên paş de mayînê rûnin.”
وَلَا تُصَلِّ عَلٰٓى اَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ اَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلٰى قَبْرِه۪ۜ اِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِه۪ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ
Tu carî di ser mirîyê wan (munafiqan) de nimêj neke û li ser gora wan (ji bo dûa û daxwaza mexfîretê) nesekine. Lewre ew ji Allah û Rasûlê wî re bibûn kafir û wek fasiq miribûn.
وَلَا تُعْجِبْكَ اَمْوَالُهُمْ وَاَوْلَادُهُمْۜ اِنَّمَا يُر۪يدُ اللّٰهُ اَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ اَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ
Dilê xwe nebijîne mal û zarokên wan. Lewre Allah daxwaz dike ku ji ber wan (mal û ewladan) li dinyayê ezab li wan bike û canê wan bi zorahî li ser kufrê derkeve.
وَاِذَٓا اُنْزِلَتْ سُورَةٌ اَنْ اٰمِنُوا بِاللّٰهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ اُو۬لُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِد۪ينَ
Dema sûreyek nazil dibe ku dibêje: “Bi Allah îmân bînin û bi Rasûlê wî re derkevin cîhadê,” ew ên dewlemend tên destûr dixwazin û wiha dibêjin: “Dev ji me berde ku em bi rûniştîyan re bimînin.”
رَضُوا بِاَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلٰى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ
Ewana qîma xwe bi rûniştina yên paş de mayînê re anîn. (Li ser vê) qelbê wan hate mohrkirin. Êdî ew fêm nakin.
(Ji bo sebebên ku ji fêmkirina heqîyê re dibin asteng bnr. 6/En’âm, 25.)
لٰكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذ۪ينَ اٰمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْۜ وَاُو۬لٰٓئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُۘ وَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Lê pêxember û mumînên bi wî re bi can û malên xwe cîhad kirin. Ha hemû xêr ji wan re ye. Û ew ên digihîjin xelasîyê jî ew bixwe ne.
Hakkın anlaşılmasına engel olan sebepler için bk. 6/En’âm, 25
اَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْر۪ي مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ خَالِد۪ينَ ف۪يهَاۜ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُ۟
Allah, cennetên di binî de çem diherikin ku tê de ebedî bimînin ji bo wan hazir kiriye. Ha xelasîya herî mezin ev e.
وَجَٓاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْاَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذ۪ينَ كَذَبُوا اللّٰهَ وَرَسُولَهُۜ سَيُص۪يبُ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ
Ji bedewîyan, ew ên lêborîna xwe xwestine ji bo ku tu destûrê bidî wan hatin cem te. Ew ên ku derew ji Allah û Rasûlê wî re kirin jî (bi yên paş de mayîn re) rûniştin. Ji wan ew ên kafir in wê ezabekî biêş û jan îsabetî wan bike.
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَٓاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضٰى وَلَا عَلَى الَّذ۪ينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ اِذَا نَصَحُوا لِلّٰهِ وَرَسُولِه۪ۜ مَا عَلَى الْمُحْسِن۪ينَ مِنْ سَب۪يلٍۜ وَاللّٰهُ غَفُورٌ رَح۪يمٌۙ
Ji bo wan ên li dij Allah û Rasûlê wî re samîmî ne/dilsoz in lê zeîf û nexweş in û ji ber ku tiştekî xerc bikin nabînin (û nikarin derkevin şer) re gunehek tune. Di aleyha muhsînan/kesên ku evdîtîya xwe herî xweşik dikin de jî rêyek tune. Allah (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
وَلَا عَلَى الَّذ۪ينَ اِذَا مَٓا اَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَٓا اَجِدُ مَٓا اَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِۖ تَوَلَّوْا وَاَعْيُنُهُمْ تَف۪يضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا اَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَۜ
Li ser wan kesên, dema ji bo ku tu berzînek/siwarek (lê siwar bibin) bidî wan hatin cem te û te ji wan re digot: “Berzînekî ku we lê siwar bikim nabînim” û ew ên ji bo xerckirinê tiştek nedidîtin û çavên wan tijî hêstir dibûn û bi xemgînî vedigerîyan re jî gunehek tune.
اِنَّمَا السَّب۪يلُ عَلَى الَّذ۪ينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ اَغْنِيَٓاءُۚ رَضُوا بِاَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِۙ وَطَبَعَ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Ew ên di aleyha wan de rê hatîye dayîn (ew ên tên lomandin/şermezarkirin), digel ku dewlemend in jî (ji bo ku dernekevin cîhadê) ji te destûrê dixwazin. Lewre wan qîma xwe anîne ku bi wan ên paş mayîn re runiştî bimînin. Allah qelbê wan mohr kiriye, êdî ew fêm nakin.
(Ji bo sebebên ku ji fêmkirina heqîyê re dibin asteng bnr. 6/En’âm, 25.)
يَعْتَذِرُونَ اِلَيْكُمْ اِذَا رَجَعْتُمْ اِلَيْهِمْۜ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّاَنَا اللّٰهُ مِنْ اَخْبَارِكُمْۜ وَسَيَرَى اللّٰهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ اِلٰى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
Dema ku hûn ji cîhadê vegerîyan dê werin ji we lêborîna xwe bixwazin. Bibêje: “Lêborîna xwe nexwazin! Em bi we bawerî naynin. Bêguman Allah hemû xeberên we ragihandîye me. Wê Allah û Rasûlê wî hemû kar û kirinên we bibîne û paşê hûn ê bi bal xwedîyê agahîyên xeyb û eşkerehîyê ve bên vegerandin. Dê we ji kar û kirinên we haydar bike.”
Hakkın anlaşılmasına engel olan sebepler için bk. 6/En’âm, 25
سَيَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَكُمْ اِذَا انْقَلَبْتُمْ اِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْۜ فَاَعْرِضُوا عَنْهُمْۜ اِنَّهُمْ رِجْسٌۘ وَمَأْوٰيهُمْ جَهَنَّمُۚ جَزَٓاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
Dema hûn vegerîyan cem wan ji bo ku hûn dev ji (lomandin an jî ji cezakirina) wan berdin wê li ser navê Allah sond bixwin. Berevajî, êdî hûn (lome li wan nekin û ceza nedin wan) ji wan rû vegerînin. Lewre ew rics in/pîsîtî ne, ji ber keda (gunehên) wan ve sitargeha wan cehennem e.
يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْۚ فَاِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يَرْضٰى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِق۪ينَ
Ji bo ku hûn ji wan dilxweş bin, ji we re sond dixwin. Hûn ji wan razî bibin jî bêguman Allah ji qewmê fasiq razî nabe.
اَلْاَعْرَابُ اَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا وَاَجْدَرُ اَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ عَلٰى رَسُولِه۪ۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ حَك۪يمٌ
Di kufr û nîfaqê de ew ên bedewî herî xerabtir in. Di nezanîna sînorên/tixûbên ku Allah û Rasûlê wî danîne de yên herî kêrhatî/musaîd jî ew in. Bêguman Allah (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
وَمِنَ الْاَعْرَابِ مَنْ يَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَٓائِرَۜ عَلَيْهِمْ دَٓائِرَةُ السَّوْءِۜ وَاللّٰهُ سَم۪يعٌ عَل۪يمٌ
Ji bedewîyan hinek jî hene ku; înfaqa ku dikin wek olam/angarya dibînin û lihêvîyê ne ku musîbetek bê serê we. Musîbeta herî xerab bê serê wan. Allah, (yê ku hemû tiştan dibihîze û îcabetî dûayan dike) Semî û (zanayê her tiştî) Alîm e.
وَمِنَ الْاَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِۜ اَلَٓا اِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْۜ سَيُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ ف۪ي رَحْمَتِه۪ۜ اِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ۟
Ji bedewîyan hinek jî hene ku; bi Allah û roja axîretê îmân tînin û tiştên ku înfaq dikin ji nêzîkbûna Allah re û ji dûayê pêxember re wek wesîle dihesibînin. Dîqat bikin! Bi rastî jî ev ji bo wan nêzîkî ye û wê Allah wan daxilê rahmeta xwe bike. Bêguman Allah (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
وَالسَّابِقُونَ الْاَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِر۪ينَ وَالْاَنْصَارِ وَالَّذ۪ينَ اتَّبَعُوهُمْ بِاِحْسَانٍۙ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَاَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْر۪ي تَحْتَهَا الْاَنْهَارُ خَالِد۪ينَ ف۪يهَٓا اَبَدًاۜ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُ
Pêşeng ên ji muhacir û ensar û ew ên ewil û yên li ser îhsanê bûne tabiê wan (hene)! Allah ji wan razî bûye û ew jî ji Allah razî bûne. Allah ji bo wan cennetên di binî de çem diherikin amade kiriye û wê di wir de ebedî bimînin. Xelasîya herî mezin ha ev bixwe ye.
(Allah (ac), evdên ku ji wan razî ye li ser sê qisma veqetandîye:
1- Muhacir
2- Ensar
3- Ew ên li ser îhsanê/bi xweşî didin pey wan
Ji bo ku em mumîn di nav qisma sêyemîn de bin du şert diyar kiriye:
1- Dema ku dîn tê qisekirin û tetbîqkirin divê wek pîvan Muhacir û Ensar bên pejirandin û li gor jîyîna wan vê dînê bijîn. Ev jî enceq di îmâna sehîh û di amelên salih de pîvan û mîsal girtina Muhacir û Ensar pêk tê. (Bnr.2/Baqara, 137)
2. Hezkirina Muhacir û Ensarîyan û rik negirtina ji wan û îstîxfara ji bo wan. (Bnr.59/Haşr, 10))
وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْاَعْرَابِ مُنَافِقُونَۜ وَمِنْ اَهْلِ الْمَد۪ينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْۜ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْۜ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ اِلٰى عَذَابٍ عَظ۪يمٍۚ
Ji bedewîyên li dora we kesên munafiq hene. Ji ehlê Medîneyê jî yên li ser nîfaqê di ber didin/israr dikin hene. Tu bi wan nizanî lê em bi wan dizanin. Em ê du caran ezab li wan bikin. Paşê jî wê ber bi ezabê herî mezin (ezaba li axîretê) ve bên vegerandin.
Allah (cc), razı olduğu kulları üç sınıfa ayırmıştır:
a. Muhacir
b. Ensar
c. Onlardan sonra gelip, onlara ihsan üzere tabi olanlar
Biz müminlerin, üçüncü sınıftan olabilmesi iki şarta bağlanmıştır:
1. Dini anlarken ve yaşarken Muhacir ve Ensar’ı ölçü kabul edip, onların anladığı ve yaşadığı şekilde yaşamak. Bu, (2/Bakara, 137); “İhsan üzere uyma” ile mümkün olur.
2. Muhacir ve Ensar’ı sevmek, onlara kin duymamak ve onlar için istiğfarda bulunmak. (bk. 59/Haşr, 10)
وَاٰخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَاٰخَرَ سَيِّئًاۜ عَسَى اللّٰهُ اَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْۜ اِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ
Hinekî din jî gunehên xwe îtîraf kirin. Amelên salih û amelên xerab li nav hev xistin. Hêvî heye ku Allah gunehên wan efû bike. Allah (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
خُذْ مِنْ اَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكّ۪يهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْۜ اِنَّ صَلٰوتَكَ سَكَنٌ لَهُمْۜ وَاللّٰهُ سَم۪يعٌ عَل۪يمٌ
Ji malên wan sedeqe/zekât bistîne ku; bi vêya tu yê wan paqij û zelal bikî. Ji bo wan dûa bike. Bêguman dûayê te ji wan re sekînet e (aramî û ewlehî ye). Allah, (yê ku hemû tiştan dibihîze û îcabetî dûayan dike) Semî û (zanayê her tiştî) Alîm e.
اَلَمْ يَعْلَمُٓوا اَنَّ اللّٰهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِه۪ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَاَنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّح۪يمُ
Ma ew hê jî nizanin ku ew ê ji evdên xwe tobeyan qebûl dike û sedeqeyan navegerîne Allah e ku ew, (yê ku evdên xwe mûweffeqê tobeyê dike û tobeyan pirzêde qebûl dike) Tewwab û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللّٰهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَۜ وَسَتُرَدُّونَ اِلٰى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَۚ
Bibêje: “Amel bikin! Allah û Rasûlê wî û mumînan dê kar û kirinên we bibînin. (Paşê) hûn ê bal bi agahîyên xeyb û eşkerehîyê ve bên vegerandin. Ew ê jî wê agahîya kar û kirinên we bide we.”
وَاٰخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِاَمْرِ اللّٰهِ اِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَاِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ حَك۪يمٌ
Hinekên din jî hene ku ew (ji bo der heqê wan de hukim bide) li hêvîya emrê Allah hatine sekinandin. An wê ezab li wan bike yan jî tobeyên wan qebûl bike. Ew (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
وَالَّذ۪ينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْر۪يقًا بَيْنَ الْمُؤْمِن۪ينَ وَاِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللّٰهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُۜ وَلَيَحْلِفُنَّ اِنْ اَرَدْنَٓا اِلَّا الْحُسْنٰىۜ وَاللّٰهُ يَشْهَدُ اِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
Ew ên ku ji bo zerar dayînê û (zêdekirina) kufrê û bi parvekerîya di nav mumînan de û ji bo bibe qerargeha wan ên ku berê de li dij Allah û Rasûlê wî şer kiribûn re mizgeftek (Mescîdu’d Dirar) ava kirin û li ser navê Allah sond dixwarin û digotin: “Ji qencîyê/ji xêrê pê ve qesta me ne tiştekî din e” (hene)! Allah şahidî dide ku ew derewkar/viroker bixwe ne.
لَا تَقُمْ ف۪يهِ اَبَدًاۜ لَمَسْجِدٌ اُسِّسَ عَلَى التَّقْوٰى مِنْ اَوَّلِ يَوْمٍ اَحَقُّ اَنْ تَقُومَ ف۪يهِۜ ف۪يهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ اَنْ يَتَطَهَّرُواۜ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّر۪ينَ
Tu, li wê derê ebedîyen (ji bo nimêjê) nesekine! Sekna te ya (ji bo nimêjê) li wê mizgefta ku ji roja ewil pê ve li ser teqwayê hatîye avakirin çêtir e. Li wir zilamên ku hez paqijîyê dikin hene. Allah, ji wan ên ku xwe paqij dikin hez dike.
اَفَمَنْ اَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلٰى تَقْوٰى مِنَ اللّٰهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ اَمْ مَنْ اَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلٰى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِه۪ ف۪ي نَارِ جَهَنَّمَۜ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِم۪ينَ
Erê, ma ew kesê ku rikna avahîya/mizgefta xwe li ser teqwa û rizaya Allah çêkiriye bixêr e; an jî ew ê avahîya xwe di kevîya kortalekî de çêkiriye û bi wî re gêrî agirê cehennemê dibe (bixêrtir e)? Allah civaka zaliman hîdayet nake.
(Ayet, mizgeftên li ser rûyê erdê wek “Teqwa” û “Dirar” veqetandîye du qisima. Mescîdên Teqwayê avahîyên wisan in ku; di wan de bitenê ji Allah (ac) re evdîtî tê kirin û qet tu tiştek ji Allah re şerîk nayê çêkirin (9/Tewbe, 107-109) û bitenê navê Allah (ac) tê zikirkirin û tazîm dibe (24/Nûr, 36) û di navê de wehîy tê xwendin ku ew nûr û hîdayeta Allah e (24/Nûr, 35) û di wan mescîdan de kesên mumîn ji qirêjên dinyayê pak û paqij dibin (24/Nûr, 37).
Mescîdû’d Dirar jî avahîyên wisan in ku; ji bo zerarê bide mumînan û kufr belav bibe û ûmmeta mumînan parçe bibe û ew der bibe qerargeha wan mucrîmên ku li dij Allah û Rasûlê wî şer danîne hatine avakirin û bi navê “Mescîd” binav bûne. Îro ew pergalên ku qanûnên Allah ji merîyetê rakirine û neyartîya tewhîdê û muwahhîdan dikin û dixwazin zen û xûrafeyan û menqîbeyan bikin çavkanîya dîn, ji alîyekî ve li dijî îslâmê şer datînin û li alîyê din jî bi israr mescîdan ava dikin. Li ser vê mijarê divê baş bê fikirîn.)
لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذ۪ي بَنَوْا ر۪يبَةً ف۪ي قُلُوبِهِمْ اِلَّٓا اَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ حَك۪يمٌ۟
Hetanî qelbê wan (bi tobe û poşmanîyeke bi dilsozî) parçe parçe nebe, ew avahîya ku lêkirine wê di qelbê wan de wek (çavkanîya) gumanê bidome û bimîne. Ew, (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
Ayet, yeryüzünde bulunan mescidleri “Takva” ve “Dırar” mescidleri olarak iki kısma ayırmıştır:
Takva mescidleri; içinde yalnızca Allah’a (cc) kulluk edilen, hiçbir şeyin O’na ortak koşulmadığı (9/Tevbe, 107-109), yalnızca Allah’ın (cc) adının anılıp yüceltildiği (24/Nûr, 36), içinde Allah’ın (cc) nur ve hidayeti olan vahyin okunduğu (24/Nûr, 35), müminlerin dünya hayatının kirinden arındığı (24/Nûr, 37) yapılardır.
Dırar mescidleri; müminlere zarar vermek, küfrü yaygınlaştırmak, müminleri bölmek ve Allah’a (cc) savaş açmış mücrimlerin karargâh olarak kullanması için inşa edilen ve adına “mescid” denen yapılardır.
Bugün, Allah’ın (cc) yasalarını yürürlükten kaldıran, tevhide ve muvahhidlere düşmanlık eden, zan, hurafe ve menkıbeyi din kaynağı kılmaya çalışan sistemlerin bir yandan İslam’a savaş açması, öte yandan ısrarla mescid inşa etmesi üzerinde dikkatle düşünülmelidir.
اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَۜ يُقَاتِلُونَ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرٰيةِ وَالْاِنْج۪يلِ وَالْقُرْاٰنِۜ وَمَنْ اَوْفٰى بِعَهْدِه۪ مِنَ اللّٰهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذ۪ي بَايَعْتُمْ بِه۪ۜ وَذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُ
Bêguman Allah di muqabilê cennetê de can û malên mumînan ji wan kiriye. Ew di rêya Allah de şer dikin û dikujin û têne kuştin. (Ev) di Tewrat û Încîl û Qur'anê de weada Allah e. Gelo ji Allah çêtir kî heye ku weada xwe bîne cih? (Her wiha) ji ber vê danûsitandina xwe kêfxweş bin. Xelasîya herî mezin ev bixwe ye!
اَلتَّٓائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّٓائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْاٰمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّٰهِۜ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِن۪ينَ
Ew kesên tobe kirine û îbadetê dikin û hemd dikin û ew ên (di rêya Allah de) seyahetê dikin û rukûvan in û secde dikin û ên emrê marûfê û nehya ji munkerê (emrê qencîyê dikin û ji neqencîyê men) dikin û ew ên hudûdullah/tixûbên Allah diparêzin... Mizgînê bide mumînan!
مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِك۪ينَ وَلَوْ كَانُٓوا اُو۬ل۪ي قُرْبٰى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُمْ اَصْحَابُ الْجَح۪يمِ
Piştî eşkere bû ku ew ehlê cehennemê ne ew eqrebayên wan bin jî ji bo muşrîkan daxwaza îstîxfarê ne karê pêxember û mumînan e.
وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ اِبْرٰه۪يمَ لِاَب۪يهِ اِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَٓا اِيَّاهُۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُٓ اَنَّهُ عَدُوٌّ لِلّٰهِ تَبَرَّاَ مِنْهُۜ اِنَّ اِبْرٰه۪يمَ لَاَوَّاهٌ حَل۪يمٌ
Daxwaza îstîxfara Îbrahîm ya ji bo bavê xwe, bes ji ber ku soz dabû bavê xwe bû. Piştî jê re hate beyankirin ku bavê wî dijminê Allah e, ew ji wî dûr ketibû. Bêguman Îbrahîm yekî (pir axênî dikir û dilbikul û hestîyar) ewwah/dilzîz û helîm bû.
وَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ اِذْ هَدٰيهُمْ حَتّٰى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَۜ اِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَل۪يمٌ
Piştî ku Allah qewmekî hîdayet kiribe heta tiştên (hukmên) ku xwe jê diparêzin ji wan re eşkere neke, wan naxerifîne. Bêguman Allah bi her tiştî dizane.
اِنَّ اللّٰهَ لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ يُحْي۪ وَيُم۪يتُۜ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَص۪يرٍ
Hakimîyeta/serwerîya erd û esmanan bêşik aîdê Allah e. Dimirîne û vedijîne. Ji Allah pê ve ne dostekî we û ne alîkarekî we heye.
لَقَدْ تَابَ اللّٰهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِر۪ينَ وَالْاَنْصَارِ الَّذ۪ينَ اتَّبَعُوهُ ف۪ي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَز۪يغُ قُلُوبُ فَر۪يقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْۜ اِنَّهُ بِهِمْ رَؤُ۫فٌ رَح۪يمٌۙ
Sond be Allah, li ser Nebî û Muhacir û Ensarîyan tobe îhsan kir. Wê gavê di nava wan de hindik mabû dilê hinekan biterişîya. Lê Allah tobeya wan qebûl kir. Lewre ew li ser wan (evdên xwe pir bi şefqet) Raûf û (pir bi merhamet) Rahîm e.
وَعَلَى الثَّلٰثَةِ الَّذ۪ينَ خُلِّفُواۜ حَتّٰٓى اِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْاَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ اَنْفُسُهُمْ وَظَنُّٓوا اَنْ لَا مَلْجَاَ مِنَ اللّٰهِ اِلَّٓا اِلَيْهِۜ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواۜ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّح۪يمُ۟
Her wiha (tobeya) her sê kesên ku ji şer paş mabûn jî (pejirand). Wisan ku bi hemû firehîya xwe dinya li wan teng bû û bêhn li wan çikîyayî bû/ji ezaba wijdanê gevizîn/perpitîn. Fêm kirin ku ji Allah pê ve qet tu melce/sitargeh tune. Paşê (Allah), ji bo ku tobe bikin wan ji tobê re muweffeq kir. Bêguman Allah (ew ê ku evdên xwe mûweffeqê tobeyê dike û tobeyan pirzêde qebûl dike) Tewwab û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِق۪ينَ
Gelî ew ên îmân anîne! Ji Allah îttîqa bikin/bitirsin û xwe biparêzin û ligel sadiqan bin!
مَا كَانَ لِاَهْلِ الْمَد۪ينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْاَعْرَابِ اَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِاَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِه۪ۜ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ لَا يُص۪يبُهُمْ ظَمَاٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ وَلَا يَطَؤُ۫نَ مَوْطِئًا يَغ۪يظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا اِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِه۪ عَمَلٌ صَالِحٌۜ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُض۪يعُ اَجْرَ الْمُحْسِن۪ينَۙ
Ne ji bo ehlê Medîneyê û ne jî ji bo bedewîyên hawîrdora wan ne lêhatîye/ne baş e ku (dema derdikevin şer) di pey Rasûlullah de bimînin û canê xwe ji canê wî çêtir bibînin. Sebeba vê jî ev e: Di rêya Allah de çi têhnatî û çi westabûn û çi birçîbûn bigihîje wan û biçine her cihê ku hêrsa kafiran bîne û çi li hemberî dijminekî serkeftineke bi dest bixin, ji bo wan amelekî salih pê tê nivîsîn. Bêguman Allah xelata muhsînan/ew ên ku evdîtîya xwe herî xweşik teqdîm dikin winda nake.
وَلَا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغ۪يرَةً وَلَا كَب۪يرَةً وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا اِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللّٰهُ اَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Çi biçûk û çi mezin dibe her tiştê ku înfaq kirine û di rêya (Allah de) newalek/mesafeyek borîbin, ji bo ku Allah xelata amelên wan bide ji bo wan (wek xêr) nivîsandîye.
وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَٓافَّةًۜ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَٓائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدّ۪ينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ اِذَا رَجَعُٓوا اِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ۟
(Xelata cîhada fîsebîlîllah ew qas mezin be jî) koma mumînan nabe ku bi tevahî derkevin şer. Ma ne hewce bû ku ji her qewmekî komek li paş bimînin û ji bo ku di dîn de zanyar bibin û dema ku qewmê wan (ji şer) vegerîyan wan hişyar bikin? Hêvî heye ku xwe biparêzin.
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا قَاتِلُوا الَّذ۪ينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوا ف۪يكُمْ غِلْظَةًۜ وَاعْلَمُٓوا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّق۪ينَ
Gelî ew ên îmân anîne! Hûn bi kafirên nêzî xwe re şer bikin û bila di we de dijwarî bibînin. Bizanibin ku Allah bi Mutteqîyan re ye.
وَاِذَا مَٓا اُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ اَيُّكُمْ زَادَتْهُ هٰذِه۪ٓ ا۪يمَانًاۚ فَاَمَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا فَزَادَتْهُمْ ا۪يمَانًا وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ
Dema ku sûreyek ji wan re nazil dibe, ji wan hinek dibêjin: “Ev sûre îmana kî ji we zêde kir?” Lê ew ên îmân anîne, (bi vêya) îmana wan herî zêdetir bû û ew (bi weadên ku Allah daye mumînan) tên mizgînandin/dilê wan ronî dibe.
وَاَمَّا الَّذ۪ينَ ف۪ي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا اِلٰى رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ
Lê ew ên di qelbê wan de merez/nexweşî hene, pîsîtî li ser pîsîtîya (di qelbê) wan de zêde kir û ew wek kafir mirine.
اَوَلَا يَرَوْنَ اَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ ف۪ي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً اَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ
Qey ew nabînin ku her sal carekê an du caran (ji hêla/ji alîyê Allah ve) tên îmtîhan kirin, (digel vê) şîret nagirin û tobe jî nakin?
وَاِذَا مَٓا اُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضٍۜ هَلْ يَرٰيكُمْ مِنْ اَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُواۜ صَرَفَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ
Dema sûreyek nazil dibe hinek ji wan li henekê din dinêrin û dibêjin: “Gelo ma kesek we dibîne?” Û paşê (ji hevdû) vediqetin. Ji ber ku qewmekî bêfêhm bûn Allah qelbê wan (ji heqîyê) vegerandîye.
لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَز۪يزٌۘ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَر۪يصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِن۪ينَ رَؤُ۫فٌ رَح۪يمٌ
Sond be ji we re, ji nava we pêxemberekî wisan hatîye ku; tiştên hûn pê tengezar dibin ji wî re giran tê û mirîye we ye/dilê wî bi we ve ye û ji mumînan re bi şefqet û bi merhamet e.
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللّٰهُۘ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۜ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
Eger ew rûyê xwe vegerînin, bibêje: “Allah ji min re bes e. Ji wî pê ve (yê ku îbadetê heq dike) qet tu îlâh tune. Min xwe sipartîye wî/tewekkulê wî kiriye. Ew, Rabbê arşê azîm e.”