قَالَ قَٓائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَاَلْقُوهُ ف۪ي غَيَابَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ اِنْ كُنْتُمْ فَاعِل۪ينَ
Gotinbêjekî ji nava wan got: “Yûsuf nekujin. Eger hûn divên tiştekî pê bikin wî bavêjin binê bîrekî da ku rêwîyên karwanekî (di wir de diborin) wî bigirin bibin.”
قَالُوا يَٓا اَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّۭۖا عَلٰى يُوسُفَ وَاِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ
(Piştî pîlan çêkirin çûn cem bavê xwe) gotin: “Hê bavê me! Ji bo çi li ser Yûsuf bi me ne ewle yî? Bi rastî em kesên daxwazkarên qencîya wî ne (em ji bo wî di dilê xwe de hestên dilsoz dihewînin).”
اَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَاِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
“Sibê wî bi me re bişîne (geştê), bila kêf bike û bileyîze. Bêguman em ê wî biparêzin li ber bikevin.”
قَالَ اِنّ۪ي لَيَحْزُنُن۪ٓي اَنْ تَذْهَبُوا بِه۪ وَاَخَافُ اَنْ يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَاَنْتُمْ عَنْهُ غَافِلُونَ
Got: “(Ez ê bişînim, lê) bi rastî bi birina wî ya bi xwe re ez ê xemgîn bibim û ez ditirsim ku hûn jê xafil bimînin û gurek wî bixwe.”
قَالُوا لَئِنْ اَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ اِنَّٓا اِذًا لَخَاسِرُونَ
“Sond be, digel ku em komekî bi hêz in eger gur wî bixwe, bêşik em ê bibin ji ehlê xusranê.”
فَلَمَّا ذَهَبُوا بِه۪ وَاَجْمَعُٓوا اَنْ يَجْعَلُوهُ ف۪ي غَيَابَتِ الْجُبِّۚ وَاَوْحَيْنَٓا اِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِاَمْرِهِمْ هٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
Dema ew derxistin birin (wan) bi tifaq qerar dan ku wî bavêjin binê bîrê, me jê re (ji Yûsuf re) wiha wehîy kiribû: “Sond be tu yê rojekî wan bi tiştên ku kirine xeberdar bikî û wê haya wan jî ji vêya tune be.”
وَجَٓاؤُٓ۫ اَبَاهُمْ عِشَٓاءً يَبْكُونَۜ
Birayên wî ber bi êvarê bi girîn û jarîn hatin cem bavê xwe.
قَالُوا يَٓا اَبَانَٓا اِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَاَكَلَهُ الذِّئْبُۚ وَمَٓا اَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِق۪ينَ
Gotin: “Hê bavê me!” “Em çûn û me pêşbazîyê dikir. Me Yûsuf jî li cem eşyayê xwe (wek çavnêr) hiştibû. (Dema em hatin me dît ku) gur wî xwariye. (Em dizanin ku) çi qasî em rast bibêjin jî tu ji me bawer nakî.”
وَجَٓاؤُ۫ عَلٰى قَم۪يصِه۪ بِدَمٍ كَذِبٍۜ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۜ فَصَبْرٌ جَم۪يلٌۜ وَاللّٰهُ الْمُسْتَعَانُ عَلٰى مَا تَصِفُونَ
Û qutikê/gomlekê Yûsuf a ku di xwîneke derewîn de gevizandibûn jî anîbûn. (Yaqûb) got: “(Nexêr, ne wisan e!) Berevajî/bilekîs nefsa we ev karê hanê ji we re xemilandî nîşan daye. (Êdî tiştê ku li min dikeve) sebreke xweşik e. Li ser van gotinên we Allah (ew ê ku alîkarî jê tê xwestin) Mustean e.
وَجَٓاءَتْ سَيَّارَةٌ فَاَرْسَلُوا وَارِدَهُمْ فَاَدْلٰى دَلْوَهُۜ قَالَ يَا بُشْرٰى هٰذَا غُلَامٌۜ وَاَسَرُّوهُ بِضَاعَةًۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ بِمَا يَعْمَلُونَ
(Axir) karwanekî rêwîyan hat û wan avkêşê xwe şandin ser bîrê. Dema ku wî dewla xwe berda (bîrê) got: “Hê, mizgînîya min li we! Ev zarokek e!” (Wan wî ji bîrê derxistibûn û) wek malekî bazirganîyê veşartibûn. Allah, li ser ya ku wan dikirin zana bû.
وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍۚ وَكَانُوا ف۪يهِ مِنَ الزَّاهِد۪ينَ۟
Ew bi bihayekî pir erzan, bi çend dirhemên jimartî firotibûn û rûmetekî zêde jî ne dabûnê.
وَقَالَ الَّذِي اشْتَرٰيهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَاَتِه۪ٓ اَكْرِم۪ي مَثْوٰيهُ عَسٰٓى اَنْ يَنْفَعَنَٓا اَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًاۜ وَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْاَرْضِۘ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْو۪يلِ الْاَحَاد۪يثِۜ وَاللّٰهُ غَالِبٌ عَلٰٓى اَمْرِه۪ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
Misrî yê ku ew kirîbû ji jina xwe re gotibû: “Tu xweş qedrê wî bigire. Hêvî dibe ku ew bi kêrî me bê an jî em wî ji xwe re wek nevîsî/kurmarî bigirin.” Bi vî awayî ji bo ku em tewîla gotinan/xewnan hînî wî bikin me îmkan da Yûsuf û me wî li ser rûyê erdê bicîh kir. Allah di emrê xwe de Xalib e. Lê pirên însanan bi vêya nizanin.
وَلَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهُٓ اٰتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًاۜ وَكَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِن۪ينَ
Dema Yûsuf giha kemala xortanîya xwe me hukim û îlim daye. Em muhsînan (kesên ku evdîtîya xwe herî xweşik dikin) wiha xelat dikin.
وَرَاوَدَتْهُ الَّت۪ي هُوَ ف۪ي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِه۪ وَغَلَّقَتِ الْاَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَۜ قَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اِنَّهُ رَبّ۪ٓي اَحْسَنَ مَثْوَايَۜ اِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
Jina (Ezîz) ku Yûsuf di mala wê de bû jê (miraz) xwestibû û hemû derîyan li ser hevdu girt û got: “Min xwe ji bo te amade kiriye, de heydê were.” (Yûsuf) got: “Ez xwe diparêzim Allah. Lewre ew (malxweyê te) efendîyê min e û qedrê min baş girtîye. Bêguman zilimkar (kesên di muqabilê qencî de xerabî bikin) tu carî îflah nabin.
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِه۪ۗ وَهَمَّ بِهَاۚ لَوْلَٓا اَنْ رَاٰ بُرْهَانَ رَبِّه۪ۜ كَذٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّٓوءَ وَالْفَحْشَٓاءَۜ اِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَص۪ينَ
Sond be wê jinê nîyeta xwe lê xera kiribû. Eger delîlên Rabbê xwe nedîtiba wê wî jî (Yûsuf jî qesda wê bikira). Herwiha me xerabî û fihûşê jê dûr xist. Lewre ew, ji evdên me yê muxlas (samîmî û dilsafî) bû.
وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَم۪يصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَاَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِۜ قَالَتْ مَا جَزَٓاءُ مَنْ اَرَادَ بِاَهْلِكَ سُٓوءًا اِلَّٓا اَنْ يُسْجَنَ اَوْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ
(Yûsuf ji bo ku ji ber wê jinê bireve û jin jî ji bo Yûsuf bigire) her du jî bal bi derîve revîyabûn. Jin qutikê/gomlekê wî ji paş ve girt û dirand. Li ber derî leqayî malxweyê wê jinê hatin. (Jin) got: “Ji bo wî kesê ku bixwaze xerabîyê bi ehlê te bike ji xeynî avêtina zîndanê an jî îşkenceyeke bijan pê ve çi ye?”
قَالَ هِيَ رَاوَدَتْن۪ي عَنْ نَفْس۪ي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ اَهْلِهَاۚ اِنْ كَانَ قَم۪يصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِب۪ينَ
(Yûsuf) got: “Nexêr, wê ez xwestim.” Yekî ji eqrebayên wê (jinê) wiha şadehî dabû: “Eger qutikê/gomlekê Yûsuf ji pêş ve qetîya be jin rast dibêje û ew (Yûsuf) ji derewkaran e.”
وَاِنْ كَانَ قَم۪يصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِق۪ينَ
“Na eger qutikê/gomlekê wî ji paş ve qetandî be jin derew kiriye û ew (Yûsuf) ji rastgoyan e.”
فَلَمَّا رَاٰ قَم۪يصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ اِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّۜ اِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظ۪يمٌ
Dema (mêrê wê jinê) dît ku gomlek ji paş ve qetandî ye (ji jina xwe re) got: “Bêguman ev, fendek ji fendên we ne. Bi rastî fendê we mezin e.”
يُوسُفُ اَعْرِضْ عَنْ هٰذَا وَاسْتَغْفِر۪ي لِذَنْبِكِۚ اِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِـ۪ٔينَ۟
(Berê xwe da wî û got:) “Ya Yûsuf! Tu dev jê berde (li pey vê tiştê nekeve)!” (Ji jina xwe re jî got:) “Ji ber gunehên xwe mexfîretê bixwaze. Lewre tu bûyî ji gunehkaran.”
وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَد۪ينَةِ امْرَاَتُ الْعَز۪يزِ تُرَاوِدُ فَتٰيهَا عَنْ نَفْسِه۪ۚ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّاۜ اِنَّا لَنَرٰيهَا ف۪ي ضَلَالٍ مُب۪ينٍ
Li bajêr hin jinan gotin: “Jina Ezîz (Jina Serwer) ji xizmetkarê xwe miraz xwestîye. Di ser de evîna wî (xortî) perda dilê wê qul kiriye/şilûpil aşiqê wî bûye. Bi rastî em wî di nava xerîfîyek eşkere de dibînin.”
فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ اَرْسَلَتْ اِلَيْهِنَّ وَاَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـًٔا وَاٰتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكّ۪ينًا وَقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّۚ فَلَمَّا رَاَيْنَهُٓ اَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ اَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا هٰذَا بَشَرًاۜ اِنْ هٰذَٓا اِلَّا مَلَكٌ كَر۪يمٌ
Dema fendên (gotegotên der heqê wê de kirine) bihîst ji wan re (qasidek) şand û ji bo rihetîya wan hawîr amade kir û her yekê ji wan kêrekê da destê wan. (Ji Yûsuf re) got: “Derkeve hizûra wan.” Dema ew dîtin (li bedewbûna wî) heyirîmabûn û (ji ber vê) destê xwe birîbûn. Gotin: “Haşa ji Allah! Ev ne beşer e. Hebe nebe ev melâîketekî pir bi rûmet e.”
قَالَتْ فَذٰلِكُنَّ الَّذ۪ي لُمْتُنَّن۪ي ف۪يهِۜ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِه۪ فَاسْتَعْصَمَۜ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَٓا اٰمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِر۪ينَ
Got: “Ha ev!” “Ew ê der heqê wî de ku we min şermezar dikir ev e. Sond be min xwest wî bi dest bixim/jê miraz bigirim lê wî xwe parast. Û (dîsa) Sond be eger emrê min pêk neyne cih wê bê hepiskirin û helbet wê bibe ji ew ên kêmketî.”
قَالَ رَبِّ السِّجْنُ اَحَبُّ اِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَن۪ٓي اِلَيْهِۚ وَاِلَّا تَصْرِفْ عَنّ۪ي كَيْدَهُنَّ اَصْبُ اِلَيْهِنَّ وَاَكُنْ مِنَ الْجَاهِل۪ينَ
(Li ser van tehdîdan Yûsuf) got: “Rabbê min! Zindan ji min re ji gazîya ku ew li min dikin xweşiktir e. Eger tu fendên wan ji min dûr nexînî ez ê meylî wan bikim û bibim ji cahilan.”
فَاسْتَجَابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّۜ اِنَّهُ هُوَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُ
Rabbê wî jî dûayên wî qebûl kiribû û pîlanên wan (jinan) ji wî dûrxistibû. Bêguman ew, (yê ku hemû tiştan dibihîze û îcabetî dûayan dike) Semî û (zanayê her tiştî) Alîm e.
ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَاَوُا الْاٰيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتّٰى ح۪ينٍ۟
Paşê, digel ku delîlên (li ser masûmtîya Yûsuf) dîtibûn jî dîsa demekî hepiskirina wî li cem xwe lêhatî/munasîb dîtibûn.
وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِۜ قَالَ اَحَدُهُمَٓا اِنّ۪ٓي اَرٰين۪ٓي اَعْصِرُ خَمْرًاۚ وَقَالَ الْاٰخَرُ اِنّ۪ٓي اَرٰين۪ٓي اَحْمِلُ فَوْقَ رَأْس۪ي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُۜ نَبِّئْنَا بِتَأْو۪يلِه۪ۚ اِنَّا نَرٰيكَ مِنَ الْمُحْسِن۪ينَ
Pê re du heb xort jî ketibûn hepsê. Ji wan yekî got: “Min di xewna xwe de dît ku min şerab diguvaşt/şerab çêdikir.” Yê din jî got: “Min jî dît ku nan li ser serê min bû û teyran jê dixwar. De ka tabîra vê xewna me ji me re bibêje. Lewre em dibînin ku tu ji mirovên qencîkar î.”
قَالَ لَا يَأْت۪يكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِه۪ٓ اِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْو۪يلِه۪ قَبْلَ اَنْ يَأْتِيَكُمَاۜ ذٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَن۪ي رَبّ۪يۜ اِنّ۪ي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَۙ
Got: “Xwarina ku hûn pê hatine riziqandin hê ji we re nehatîye teqez ez ê tabîra wê ji we re bibêjim. Ev tabîr ji wê ilmê ye ku Rabbê min hînî min kiriye. Bêguman min dînê qewmekî ku bi Allah îmân naynin û roja axîretê înkar dikin terk kir.”
وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ اٰبَٓاء۪ٓي اِبْرٰه۪يمَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوبَۜ مَا كَانَ لَنَٓا اَنْ نُشْرِكَ بِاللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۜ ذٰلِكَ مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ
“Min da pey dînê bavên xwe Îbrahîm û Îshaq û Yaqûb. Ji me re nabe ku em bi tiştekî ji Allah re şirîkan çêbikin. Ev hem ji me re hem jî ji însanan re lutf û îhsana Allah e. Lê pirên însanan şikur nakin.”
(Ji bo Milletê Îbrahîm bnr. 60/Mumtehîne, 4.)
يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ ءَاَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ اَمِ اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُۜ
Gelî hevalên min ê zîndanê! (Hûn qet difikirin?) Ma Rabbên ji hev cihê bi xêr in an jî ew Allah ê (ku di zat û fiêl û sifetên xwe de yekane) Wahid û (ew ê her tişt jê re sitûxwar û di bin hukmê wî de ne) Qahhar (bixêrtir) e?”
مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِه۪ٓ اِلَّٓا اَسْمَٓاءً سَمَّيْتُمُوهَٓا اَنْتُمْ وَاٰبَٓاؤُ۬كُمْ مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍۜ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِۜ اَمَرَ اَلَّا تَعْبُدُٓوا اِلَّٓا اِيَّاهُۜ ذٰلِكَ الدّ۪ينُ الْقَيِّمُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
“Ew tiştên ku hûn ji xeynî wî ji wan re îbadet dikin, Allah der heqê wan de qet tu delîl neşandîye û ji hinek navên ku bavûkalên we li wan kiriye pê ve ne tiştek in. Hukim bitenê aîdê Allah e. Wî emir kiriye ku hûn evdîtîyê/îbadetê jê pê ve ji tu kesî re nekin. Ha ev e dînê rasterast. Lê pirên însanan nizanin.
(Ayetên 37-40. bi me daye zanîn ku:
a. Banga tewhîdê bingeha hemû xebatên îslâmî ye. Pêşanîya kesên muwahhîd li her derî û di her demê de divê tewhîd be. Ligel ku Yûsuf (as) di zîndanê de bû û bêbextî lê hatibû kirin û ew ên hatibûn cem wî di mijara tewhîdê de qet tiştekî nizanîbûn û tu eleqeya xewna wan bi tewhîdê tune bû jî Yûsuf (as) ji teblîx û daweta tewhîdê paş de nema.
b. Delîlê tewhîdê ya bingehîn ev heqîqetê ku piranî alozî ye/kaos e û yekîtî/wahidî jî silamet e. (Bnr.21/Enbîya, 22; 23/Mumînûn, 91) Tewhîd; ji bo ferd û civak û ser rûyê erdê ku em tê de dijîn rêkûpêk û xweşî ye. Lê şirk bixwe berevaja vê, alozî/gengeşî û terör/reşekujî û fitne ye. Eger Rabbê ku pêwistîya razîbûna wî û pêkanîna daxwazîyên wî ji yekî zêdetir bin, wê ev rewş bibe sebebê li ber hev rabûna kesên ku evdîtî li wan dikin û sebebê alozîyê. Di hestên muşrîkan de û di ramanên wan de û di meyldarîya/berpêbûnîya wan de û di daxwaza wan de herûdaîm kaos heye (22/Hecc, 31). Lewre ji yekî zêdetir mercîên ku wan beralî dikin û ji wan razîbûnê dixwazin hene. Urf û adet û daxwazên dê û bav û hêvîya/bendewarîya civaka modern û daxwazên kesane/şexsî û hewcetîyên manewî...
c. Bawerîya rayeya çêkirina hukim/qanûndanîn/teşrî ku aîdê Allah e û jîyîneke li gor vê heqîqetê ji bo tu kesî ne lûks e, bilekîs ev nebe nabeya esasên aqîdeya îslâmê ye. Hukim ku aîdê Allah e (ac) bi du tiştan hatîye pevgirêdan: Evdîtîya ji Allah (ac) re û dînekî rasterast. Ew ên mensûbê vê dînê rasterast in ku rayeya hakimîyetê/serwerîyê didin Allah (ac) û ji qanûnên wî pê ve qet tu qanûnan nas nakin. Ew kesên ku hakimîyetê/serwerîyê ji xeynî Allah, bê qeyd û şert didin şexsekî an îdeolojîyekî an sazîyekî jî di vê rewşê de îbadetê hin navan/ramanan dikin ku Allah (ac) der heqê wan de qet tu delîl danexistîye.)
يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ اَمَّٓا اَحَدُكُمَا فَيَسْق۪ي رَبَّهُ خَمْرًاۚ وَاَمَّا الْاٰخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِه۪ۜ قُضِيَ الْاَمْرُ الَّذ۪ي ف۪يهِ تَسْتَفْتِيَانِۜ
Gelî hevalên min ên zîndanê! (Em bên tabîra xewna we.) Wê ji we yek şerabê bide xwedîyê xwe/efendîyê xwe (wê azad bibe); yê din jî bê dardakirin û çivîk/teyr wê ji serê wî bixwin. Mijara ku we dixwest agahî jê wergirin qedîya ye.”
وَقَالَ لِلَّذ۪ي ظَنَّ اَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْن۪ي عِنْدَ رَبِّكَۘ فَاَنْسٰيهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّه۪ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِن۪ينَۜ۟
Ji wî yê zendikir ku wê xelas bibe re got: “Min li cem xwedîyê xwe bi bîr bîne (behsa min bike). Lê şeytan li cem xwedîyê wî bîrxistina wî (Yûsuf) jê dabû bîrkirin. Bi vî awayî ew çend salên din (navbera sê û neh salan) di zîndanê de mabû.
وَقَالَ الْمَلِكُ اِنّ۪ٓي اَرٰى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَاُخَرَ يَابِسَاتٍۜ يَٓا اَيُّهَا الْمَلَاُ اَفْتُون۪ي ف۪ي رُءْيَايَ اِنْ كُنْتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ
Hikumdar got: “Min di xewna xwe de dît ku heft çêlekên qels, heft çêlekên qelew dixwarin. Dîsa min heft sinbilên ter (hêşîn) û sinbilên din ku hişk bûn didît. Gelî giregiran! Eger bera hûn xewnan tabîr dikin vê xewna min şîrove bikin.”
قَالُٓوا اَضْغَاثُ اَحْلَامٍۚ وَمَا نَحْنُ بِتَأْو۪يلِ الْاَحْلَامِ بِعَالِم۪ينَ
Gotibûn: “Ev taxeyek/desteyek xewnerojk/xeyalên tevlîhev in! Em bi tabîra xewnên wisa nizanin.”
وَقَالَ الَّذ۪ي نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ اُمَّةٍ اَنَا۬ اُنَبِّئُكُمْ بِتَأْو۪يلِه۪ فَاَرْسِلُونِ
Ji wan her duyan ew ê xelas bûyî, piştî demekê dirêj (Yûsuf) hate bîra wî û got: “Ez ê we ji tabîra xewnan agahdar bikim. Vêga min bişînin (zîndanê).”
يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدّ۪يقُ اَفْتِنَا ف۪ي سَبْعِ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعِ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَاُخَرَ يَابِسَاتٍۙ لَعَلّ۪ٓي اَرْجِعُ اِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ
“Yûsuf! Hê mirovê siddîq! Tu vê xewna ‘heft çêlekên qels ku heft çêlekên qelew dixwin û heft sinbilên ter (hêşîn) û sinbilên din ku hişk in’ ji me re tabîr bike. Hêvî dibe ku ez li însanan vegerim û (ew jî bi tabîra vê xewnê) agahdar bin.”
قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِن۪ينَ دَاَبًاۚ فَمَا حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ ف۪ي سُنْبُلِه۪ٓ اِلَّا قَل۪يلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ
Gotibû: “Hûn ê wekî adetên xwe heft salan çandinîya dexlê (bidomînin). Ji xeynî hindikî ku hûn ê bixwin, ya ku we çinî di sinbilên wan de bihêlin.”
ثُمَّ يَأْت۪ي مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ اِلَّا قَل۪يلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ
“Paşê di piştî vê (firehîyê) de wê heft salên ziwayî/hişkesalî bên. Ji xeynî hindikê (ya ku we ji bo tov hilanîye) ya ku we ji bo van salan dayî hev dê bixwe û xilas bike.”
ثُمَّ يَأْت۪ي مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ عَامٌ ف۪يهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَف۪يهِ يَعْصِرُونَ۟
Dûvre, piştî vê (xelayê) wê salek bê ku di wê salê de mirov (bi baranê) ji tengasîyê xelas dibin û wê (mêweyan) biguvêşin û (heywanan) bidoşin.”
وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُون۪ي بِه۪ۚ فَلَمَّا جَٓاءَهُ الرَّسُولُ قَالَ ارْجِعْ اِلٰى رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ الّٰت۪ي قَطَّعْنَ اَيْدِيَهُنَّۜ اِنَّ رَبّ۪ي بِكَيْدِهِنَّ عَل۪يمٌ
(Dema ku) Hikumdar (vê şîroveyê seh kir) got: “Wî ji min re bînin.” Dema ku qasid (ji bo mizgînîyê) hat cem wî, Yûsuf (jê re) got: “Vegere cem xwedîyê xwe û jê bipirse (em binêrin): Rewşa wan jinên ku destên xwe jê kiribûn, çi bû? Bêguman Rabbê min bi fendên wan dizane.”
قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ اِذْ رَاوَدْتُنَّ يُوسُفَ عَنْ نَفْسِه۪ۜ قُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُٓوءٍۜ قَالَتِ امْرَاَتُ الْعَز۪يزِ الْـٰٔنَ حَصْحَصَ الْحَقُّۘ اَنَا۬ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِه۪ وَاِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِق۪ينَ
(Hikumdar) got: “Dema we dixwest ku hûn Yûsuf bi dest bixin rewşa we/serpêhatîya we çi bû?” Gotin: “Ji bo Allah, haşa! Me qet xerabîyek ji wî nedît.” Jina Ezîz jî got: “Ha vêga rastî derkete holê. Min ew daxwaz kiribû. Bêguman ew ji sadiqan e.”
ذٰلِكَ لِيَعْلَمَ اَنّ۪ي لَمْ اَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَاَنَّ اللّٰهَ لَا يَهْد۪ي كَيْدَ الْخَٓائِن۪ينَ
(Yûsuf sebebê daxwazîya vê lêpirsînê wiha rave kir:) “Ev, ji bo vê ye ku; bila (Ezîz) bizanibe dema ew ne li wir bû min lê îxanet nekiriye û ji bo (Ezîz û însanên din) bizanibin ku Allah kemîna xayînan nagihîne ser.”
وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْس۪يۚ اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّ۪يۜ اِنَّ رَبّ۪ي غَفُورٌ رَح۪يمٌ
“Ez nefsa xwe tezkîye/berî nakim. Lewre nefs -ew ên ku Rabbê min li wan hatîye rahmê ne tê de- emrê xerabîyê dike. Bêguman Rabbê min (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm e.
وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُون۪ي بِه۪ٓ اَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْس۪يۚ فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ اِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَك۪ينٌ اَم۪ينٌ
Hikumdar got: “Wî ji min re bînin da ku ez wî ji xwe re bikim zilamekî xas/şêwirmendekî taybet.” Dema ku bi wî re peyivî wiha got: “Tu îro li cem me rayedar (bi rayeyên berfireh arastî) û ewledar î.”
قَالَ اجْعَلْن۪ي عَلٰى خَزَٓائِنِ الْاَرْضِۚ اِنّ۪ي حَف۪يظٌ عَل۪يمٌ
(Yûsuf) got: “Min li ser rayedarîya xezîneyan (Wezareta Darayî) tayîn bike. Bêguman ez wan baş diparêzim û di vê îşê de zana me.”
وَكَذٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْاَرْضِۚ يَتَبَوَّاُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَٓاءُۜ نُص۪يبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَشَٓاءُ وَلَا نُض۪يعُ اَجْرَ الْمُحْسِن۪ينَ
Bi vî awayî me li ser rûyê erdê temkîn/îmkan/desthilatî da Yûsuf. Li wê derê li gor daxwaza xwe dima/tevdigerîya. Em kî bixwazin, rahmeta xwe digihînin wî. Û em xelata muhsînan/qencîkaran (ew ên ku evdîtîya xwe herî xweşik teqdîm dikin) zayî nakin.
وَلَاَجْرُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ۟
Bêguman ji ew ên îmân anîne û (ew ên) ji Allah ditirsin re mikafata axîretê bixêrtir e.
وَجَٓاءَ اِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ
(Piştî ku Yûsuf bû xwedî desthilatîyê salên ziwayî/hişkesalî dest pê kir.) Birayên Yûsuf jî (ji bo zad bistînin) hatin û çûne cem wî. Wan wî nas nekiribû lê wî ew nas kiribûn.
وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُون۪ي بِاَخٍ لَكُمْ مِنْ اَب۪يكُمْۚ اَلَا تَرَوْنَ اَنّ۪ٓي اُو۫فِي الْكَيْلَ وَاَنَا۬ خَيْرُ الْمُنْزِل۪ينَ
Dema barên wan hazir kir (ji wan re got:) “Birayê we yê ku bavê we yek e jî (wek rehîn) ji min re bînin. Ma hûn nabînin ku ez pîvanê bê kêmasî dikim û ez herî bixêrtirê mêvanperweran im?”
فَاِنْ لَمْ تَأْتُون۪ي بِه۪ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْد۪ي وَلَا تَقْرَبُونِ
“Eger hûn wî ji min re neynin, êdî ji we re li cem min wê erzaq tune be û qet nêzî min jî nebin.”
قَالُوا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ اَبَاهُ وَاِنَّا لَفَاعِلُونَ
Gotin: “Em ê wî ji bavê wî bixwazin. (Belê,) teqez em ê vêya bikin.”
وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ ف۪ي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَٓا اِذَا انْقَلَبُٓوا اِلٰٓى اَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
(Yûsuf) ji xizmetkaran re got: “(Ew tiştên ji bo ku qut bistînin dabûn) sermîyanê wan (li wan vegerînin û) têxin nav barê wan. Dibe ku dema vegerin cem malbatên xwe fêm bikin û dîsa bizivirin werin.”
فَلَمَّا رَجَعُٓوا اِلٰٓى اَب۪يهِمْ قَالُوا يَٓا اَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَاَرْسِلْ مَعَنَٓا اَخَانَا نَكْتَلْ وَاِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
Dema vegerîyabûn cem bavê xwe gotin: “Hê bavê me! Em ji pîvanê (ji qut) hatin men kirin. Birayê me bi me re bişîne ku em bikaribin pîvanekî bistînin. Bêguman em ê wî biparêzin.”
قَالَ هَلْ اٰمَنُكُمْ عَلَيْهِ اِلَّا كَمَٓا اَمِنْتُكُمْ عَلٰٓى اَخ۪يهِ مِنْ قَبْلُۜ فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًاۖ وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ
Got: “Wekî ku berê min birayê we emanetî we kiribû, (hûn dixwazin) ku ez vê carê jî li we ewle bibim, wisa ha? Allah bixêrtir ê parêzkaran e rahîmê rahîman/erhamu’r-rahîmîn e.”
وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ اِلَيْهِمْۜ قَالُوا يَٓا اَبَانَا مَا نَبْغ۪يۜ هٰذِه۪ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ اِلَيْنَاۚ وَنَم۪يرُ اَهْلَنَا وَنَحْفَظُ اَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَع۪يرٍۜ ذٰلِكَ كَيْلٌ يَس۪يرٌ
Dema eşyayên xwe vekirin dîtin ku va sermîyanê wan li wan hatîye vegerandin. (Gotin:) “Hê bavê me! Êdî em çi dixwazin? Vaye tiştên (di muqabilê zad de me dabûn) li me hatîye vegerandin. (Wî bi me re bişîne) de qena em ji bo malbata xwe erzaq bistînin. Em ê birayê xwe biparêzin û em ê barekî zêde qut bistînin. Ev (yê ku vê carê me bi xwe re anîye) zadekî hindik e.”
قَالَ لَنْ اُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتّٰى تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِنَ اللّٰهِ لَتَأْتُنَّن۪ي بِه۪ٓ اِلَّٓا اَنْ يُحَاطَ بِكُمْۚ فَلَمَّٓا اٰتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ اللّٰهُ عَلٰى مَا نَقُولُ وَك۪يلٌ
(Yaqûb) got: “Bi tevayî dor li we bê girtin (an jî hûn helak bibin) ne tê de, heta hûn sozeke zexm nedin min ku teqez hûn ê wî ji min re bînin ez tu carî wî bi we re naşînim.” Dema ku (li ser navê Allah) sozekî zexm danê, got: “(Nexwe) Allah li ser gotina me wekîl e.”
وَقَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ اَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍۜ وَمَٓا اُغْن۪ي عَنْكُمْ مِنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍۜ اِنِ الْحُكْمُ اِلَّا لِلّٰهِۜ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُۚ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ
(Yaqûb) got: “Gelî kurên min! Hûn hemû di derîyekî de nekevin (bajêr). Di derîyên ji hev cuda têkevinê. (Ev, bi tenê tedbîrek e. Nexwe eger Allah ji bo we musîbetek daxwaz kiribe) ez tiştên ji Allah bê nikarim ji we dûr bixim. Hikum bi tenê aîdê Allah e. Ez tim xwe dispêrim wî. Ew ên tewekkul dikin jî bila xwe bispêrin wî.”
وَلَمَّا دَخَلُوا مِنْ حَيْثُ اَمَرَهُمْ اَبُوهُمْۜ مَا كَانَ يُغْن۪ي عَنْهُمْ مِنَ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا حَاجَةً ف۪ي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضٰيهَاۜ وَاِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ۟
Weke ku bavê wan li wan emir kiribû ketin bajêr. Bi vê awayê ketina wan a bajêr li hemberî Allah tu feyde nedida wan. Lê (ketina bi vê awayî) daxwazek bû di dilê Yaqûb de (axir) ji dilê xwe deranî. Bêguman ew (Yaqûb), bi saya tiştên me hînî wî kiribûn xwedî ilmeke (dorfireh) bû. Lê pirên însanan vê nizanin.
وَلَمَّا دَخَلُوا عَلٰى يُوسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَخَاهُ قَالَ اِنّ۪ٓي اَنَا۬ اَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Dema çûne cem Yûsuf, wî birayê xwe hembêz kir û jê re got: “Ez birayê te me. Êdî tu ji ber tiştên ku kirine qet xemgîn nebe.”
فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ ف۪ي رَحْلِ اَخ۪يهِ ثُمَّ اَذَّنَ مُؤَذِّنٌ اَيَّتُهَا الْع۪يرُ اِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ
Dema barên wan amade kirin (wî) tasek xistibû nava barê birayê xwe. Paşê bangvanekî gazî kir û got: “Gelî qefle/ehlê karwanê bi rastî hûn diz in!”
قَالُٓوا وَاَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ
(Berê xwe dane wan û) gotin: “Ma we çi winda kiriye (hûn li çi digerin)?”
قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَٓاءَ بِه۪ حِمْلُ بَع۪يرٍ وَاَنَا۬ بِه۪ زَع۪يمٌ
Gotin: “Me tasika avê ya Hikumdar winda kiriye. Kî wê bîne barê deveyekî zad (wek xelat) jê re heye. Ez jî (ji bo danîna vê xelata îlankirî) re kefil im.”
قَالُوا تَاللّٰهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْاَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِق۪ينَ
Gotin: “Em bi navê Allah sond dixwin ku hûn jî dizanin em ji bo fesadîyê nehatine. Û em ne diz in jî.”
قَالُوا فَمَا جَزَٓاؤُ۬هُٓ اِنْ كُنْتُمْ كَاذِب۪ينَ
Gotin: “Baş e, eger hûn derewkar bin cezayê wî (diz î) çî ye?
قَالُوا جَزَٓاؤُ۬هُ مَنْ وُجِدَ ف۪ي رَحْلِه۪ فَهُوَ جَزَٓاؤُ۬هُۜ كَذٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِم۪ينَ
Gotin: “Tas di nava barê kî de derkeve cezayê wî ew e (rehîn te girtin). Em cezayên zilimkaran bi vî awayî didin wan.”
فَبَدَاَ بِاَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَٓاءِ اَخ۪يهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَٓاءِ اَخ۪يهِۜ كَذٰلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَۜ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ اَخَاهُ ف۪ي د۪ينِ الْمَلِكِ اِلَّٓا اَنْ يَشَٓاءَ اللّٰهُۜ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَٓاءُۜ وَفَوْقَ كُلِّ ذ۪ي عِلْمٍ عَل۪يمٌ
Berî barê birayê xwe dest bi lêgerîna barê wan kir. Paşê (tasa avê) di nava barê birayê xwe de derxist. Me ji Yûsuf re tedbîreke bi vî awayî amade kiribû. Daxwaza Allah ne tê de, li gor dînê Hikumdar (li gor qanûnên rewacdar) nikarîbû birayê xwe li cem xwe bigirta. Em ji kî re bixwazin dereceyên wî bilind dikin. Teqez di ser her zanayekî re yekî jê zanatir heye.
(Allah (ac) zagon û makeqanûna Hikumdar wek “dîn” binav kiriye. Lewre ji maneyên peyva “dîn” yek jî ev e; tevahîya qaîde û qanûnan e ku jiyana însanan a ferdî û civakî sererast dike. Divê kesê mumîn li vêya pir dîqat bike ka jiyana xwe li gor kîjan qanûnan tenzîm dike û li ser kîjan qanûnan dengê xwe/raya xwe dide. Lewre her qanûna ku dipejirîne û jiyana xwe li gor wê sererast dike, êdî di heman demê de dibe dînê wî. Ji xeynî dînê îslâmê ku hemû qanûn û qaîdeyên wê ji terefê Rabbê aleman ve hatîye diyarkirin pê ve li îndallah/li cem Allah qet ne meqbûl e. Hemû îdeolojîyên beşerî di vê çarçovê de her yekê ji wan dîn in û di mijara rayeya zagonsazî û hakimîyetê de li dij Allah berberîyê dikin. Di nava van dînên beşerî de ya herî talûke/xetere bêguman demokrasî ye. Lewre demokrasî bi dirûşmên/sloganên xemilandî û vegotinên nava wan vala pirên însanan ji hêla wan a zeîf de digire û bi vê wehma qaşo ew xwe bixwe îdare dikin re qelebalixên mirovan bi sêhrê dikevin. Ya ji vê herî talûketir jî ev e; ramyarên/sîyasetmedarên xwe nisbetê îslâmê dikin dixwazin ew demokrasîya ku di eslê xwe de ji îslâmê vediqete û qet ne mimkûn e ku (demokrasî û îslâm) li hev bên, daxwaz dikin ku vê îdîaya xwe bi qiseya Yûsuf (as) meşrû bikin. Kesên ramyar/sîyasetmedar, ji ber ku Yûsuf (as) li cem Hikumdar wezaret kiriye vê îdîayê didin pêş ku muwahhîdên îro jî dê bikaribin di pergalên demokratîk de cih bigirin. Hal ev e ku, çawa ji ayetê fêm dibe Yûsuf (as) karûbarên xwe ne li gorî qanûnên Hikumdar dikir, li gorî şerîeta Yaqûb (as) pêk dianî. Allah (ac) di ayeta 56. a vê sûreyê de ev heqîqet nîşanî me daye û beyan kiriye ku Yûsuf (as) xwedîyê desthilatîyekî/îqtîdarekî wisa bû ku li erda Misrê li gor daxwaza xwe tevdigerîya. Lê demokratên îro di nav odeyên xwe yên şexsî de jî nikarin ji rêwerz/talîmat/dîrektîf û wezîfe û rayeyên wek zagonî û makeqanûnî diyarkirî ne derkevin. Di dîrokê de du car bêbextî li Yûsuf (as) hatîye kirin. Bêbextîya ewil, ya jina Ezîz û jinên pê re bûn. Bêbextîya duyem jî ya demokratan e. Ji ber wehameta wê û ji hêla encamên wê ya axîretê ve bêguman ev bêbextîya duyemîn herî kirêttir e û bi tu awayî nayê pejirandin.)
قَالُٓوا اِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ اَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُۚ فَاَسَرَّهَا يُوسُفُ ف۪ي نَفْسِه۪ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ اَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًاۚ وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ
Gotin: “Eger wî dizîbe (normal e/rêzikî ye). Lewre berê de birayê wî (Yûsuf) jî dizî bû. Yûsuf (dema ku van gotinan seh kir, tiştê ku dixwest bêje di nava xwe de girt û) ji wan re eşkere nekir. (Di nava xwe de got:) “Rewşa we herî xerabtir e! Allah bi wan wesifkirinên we çêtir dizane.”
قَالُوا يَٓا اَيُّهَا الْعَز۪يزُ اِنَّ لَهُٓ اَبًا شَيْخًا كَب۪يرًا فَخُذْ اَحَدَنَا مَكَانَهُۚ اِنَّا نَرٰيكَ مِنَ الْمُحْسِن۪ينَ
Gotin: “Ya Ezîz! Bi rastî bavekî wî yê pîr heye. Ji ber vê yekê ji me yekî di şûna wî de bigire. Em dibînin ku tu ji ehlê qencîyê yî.”
قَالَ مَعَاذَ اللّٰهِ اَنْ نَأْخُذَ اِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُٓۙ اِنَّٓا اِذًا لَظَالِمُونَ۟
Got: “Di şûna yê ku me eşyayê xwe di barê wî de dîtîye pê ve ji girtina yekî din ez xwe diparêzim Allah. Bê şik em wê gavê dibin ji zaliman.”
فَلَمَّا اسْتَيْـَٔسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّاۜ قَالَ كَب۪يرُهُمْ اَلَمْ تَعْلَمُٓوا اَنَّ اَبَاكُمْ قَدْ اَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقًا مِنَ اللّٰهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ ف۪ي يُوسُفَۚ فَلَنْ اَبْرَحَ الْاَرْضَ حَتّٰى يَأْذَنَ ل۪ٓي اَب۪ٓي اَوْ يَحْكُمَ اللّٰهُ ل۪يۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِم۪ينَ
Dema ku (ji berdana birayên xwe) bê hêvî man hilkişîyan kevîyekî û bi hev şêwirîn. Mezinê wan got: “Ma Hûn nizanin ku bavê we bi navê Allah sozek zexm ji we girtibû û qey ew qisûra ku we berîya vê der heqê Yûsuf de kiribû jî hûn nizanin? (Vêya jî bizanibin ku) heta bavê min destûr bide an jî Allah der heqê min de hukmê xwe bide ez ji vê derê nalebitim. Bêguman ew herî bixêrtirê hakiman e.”
اِرْجِعُٓوا اِلٰٓى اَب۪يكُمْ فَقُولُوا يَٓا اَبَانَٓا اِنَّ ابْنَكَ سَرَقَۚ وَمَا شَهِدْنَٓا اِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظ۪ينَ
Vegerin/bizivirin cem bavê xwe û wiha bibêjin: “Hê bavê me! Bêguman kurê te dizî kir. Em enceq ji tiştên dizanin re şahidîyê dikin. Em ne (ew ên piştperda bûyeran dizanin) hafizê xeybê ne.”
وَسْـَٔلِ الْقَرْيَةَ الَّت۪ي كُنَّا ف۪يهَا وَالْع۪يرَ الَّت۪ٓي اَقْبَلْنَا ف۪يهَاۜ وَاِنَّا لَصَادِقُونَ
“(Eger daxwaz bikî) ji xelkê vê bajarê ku em tê de ne an jî ji karwana ku em pê re hatibûn bipirse.”
قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ اَنْفُسُكُمْ اَمْرًاۜ فَصَبْرٌ جَم۪يلٌۜ عَسَى اللّٰهُ اَنْ يَأْتِيَن۪ي بِهِمْ جَم۪يعًاۜ اِنَّهُ هُوَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
Got: “(Nexêr, ne wisan e!) Berevajî, nefsa we (vê) îşê bi we xemilandîye. (Êdî tiştê li min dikeve) sebreke xweşik e. Hêvî heye ku Allah wan bi tevahî ji min re bîne. Bêguman ew (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm e.
وَتَوَلّٰى عَنْهُمْ وَقَالَ يَٓا اَسَفٰى عَلٰى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظ۪يمٌ
Berê xwe ji wan vegerand û got: “Ax! Ji kul û kovana Yûsuf!” Ji ber kerbê/xemê sipîkê avêtibû ser her du çavên wî (Hema mabû ku çavên wî nedîtiba) û ew di rewşeke wisan de bû (ku qehra xwe) diavêt nava xwe.
قَالُوا تَاللّٰهِ تَفْتَؤُ۬ا تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتّٰى تَكُونَ حَرَضًا اَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِك۪ينَ
Gotin: “Qesem bi Allah (em li te ecêbmayî mane). Tu hêj jî Yûsuf bi bîr tînî. Dawî de ji vê derdê tu yê an nexweş bikevî an jî helak bibî (bimirî) herî.”
قَالَ اِنَّمَٓا اَشْكُوا بَثّ۪ي وَحُزْن۪ٓي اِلَى اللّٰهِ وَاَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Got: “Bi rastî ez gilîya derd û kedera xwe bitenê ji Allah re dikim. Û ez tiştê ji Allah (bi wehîyê) dizanim ku hûn pê nizanin.
يَا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَاَخ۪يهِ وَلَا تَا۬يْـَٔسُوا مِنْ رَوْحِ اللّٰهِۜ اِنَّهُ لَا يَا۬يْـَٔسُ مِنْ رَوْحِ اللّٰهِ اِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ
“Gelî kurên min! Herin li Yûsuf û birayê wî dormedor bigerin. Ji rehma/ji alîkarîya Allah hêvîya xwe nebirin. Lewre ji koma kafiran pê ve tu kes ji rehma Allah hêvîyê nabire.”
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَٓا اَيُّهَا الْعَز۪يزُ مَسَّنَا وَاَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجٰيةٍ فَاَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَاۜ اِنَّ اللّٰهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّق۪ينَ
Dema ku derketin pêşberî wî (Yûsuf) wiha gotin: “Ya Ezîz! Tengezarîyeke bişîdet bi me û bi ehlê me girtîye. Me sermîyanekî nehêja ji te re anî. (Perê me tunebin jî tu qencîyekî bi me re bike û) qutê me dîsa bi pîvaneke tam bide û li me teseddûq bike. Bêguman Allah yên ku teseddûqê dikin xelat dike.”
قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَاَخ۪يهِ اِذْ اَنْتُمْ جَاهِلُونَ
Got: “Dema hûn cahil/nezan bûn ma hûn bi bîr tînin ku we çi anîbû serê Yûsuf û birayê wî?”
قَالُٓوا ءَاِنَّكَ لَاَنْتَ يُوسُفُۜ قَالَ اَنَا۬ يُوسُفُ وَهٰذَٓا اَخ۪يۘ قَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْنَاۜ اِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُض۪يعُ اَجْرَ الْمُحْسِن۪ينَ
Gotin: “(Erê,) bi rastî ma tu Yûsuf î?” Got: “Ez Yûsuf im, ev jî birayê min e. Allah kerem bi me kir. Bêguman her kê xwe biparêze û sebir bike Allah mikafata muhsînan/qencîkaran (ew ên ku evdîtîya xwe herî xweşik teqdîm dikin) zayî nake.”
قَالُوا تَاللّٰهِ لَقَدْ اٰثَرَكَ اللّٰهُ عَلَيْنَا وَاِنْ كُنَّا لَخَاطِـ۪ٔينَ
Gotin: “Em bi navê Allah sond dixwin ku; Allah tu di ser me ragirtî û bi rastî em jî di xeletîyê de/ji gunehkaran bûn.”
قَالَ لَا تَثْر۪يبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَۜ يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْۘ وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ
Got: "Îro ji we re şermezarî/lewm tune. Allah dê gunehên we efû bike. Bêguman ew, rahîmê rahîman/erhamu’r-rahîmîn e.”
اِذْهَبُوا بِقَم۪يص۪ي هٰذَا فَاَلْقُوهُ عَلٰى وَجْهِ اَب۪ي يَأْتِ بَص۪يرًاۚ وَأْتُون۪ي بِاَهْلِكُمْ اَجْمَع۪ينَ۟
“Vî gomlekê bigirin û herin cem bavê min. Li ser rûyê wî bixin. Êdî wê çavên wî bibînin. Bi hemû malbata xwe re werin cem min.”
وَلَمَّا فَصَلَتِ الْع۪يرُ قَالَ اَبُوهُمْ اِنّ۪ي لَاَجِدُ ر۪يحَ يُوسُفَ لَوْلَٓا اَنْ تُفَنِّدُونِ
Dema ku qefle/karwan (ji Misrê) derket û vegerîya, bavên wan (ji wan ên li cem xwe re) got: "Eger min bizaniba hûn ji min re nabêjin ferfot/gêj, (mine bigota) ez bêhna Yûsuf digirim.”
قَالُوا تَاللّٰهِ اِنَّكَ لَف۪ي ضَلَالِكَ الْقَد۪يمِ
Gotin: "Bi navê Allah sond be; tu hê jî di şaşîtîya xwe ya berê de yî.”
فَلَمَّٓا اَنْ جَٓاءَ الْبَش۪يرُ اَلْقٰيهُ عَلٰى وَجْهِه۪ فَارْتَدَّ بَص۪يرًاۚ قَالَ اَلَمْ اَقُلْ لَكُمْ اِنّ۪ٓي اَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Dema mizgînvan (pêş de) hat û gomlek avêt ser rûyê xwe (çavên wî vebûn û) wekî berê dest bi dîtine kir û wiha got: “Ma min ji we re negotibû ez ji Allah (bi wehîya ku ji min re tê) tiştên ku hûn pê nizanin dizanim.”
قَالُوا يَٓا اَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَٓا اِنَّا كُنَّا خَاطِـ۪ٔينَ
Gotin: “Hê bavê me! Tu efûkirina gunehên me (ji Allah) bixwaze. Bêguman em di xeletîyê de bûn.”
قَالَ سَوْفَ اَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبّ۪يۜ اِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّح۪يمُ
Got: “Ez ê ji bo we ji Rabbê xwe mexfîretê bixwazim. Bêguman ew (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm bixwe ye.”
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلٰى يُوسُفَ اٰوٰٓى اِلَيْهِ اَبَوَيْهِ وَقَالَ ادْخُلُوا مِصْرَ اِنْ شَٓاءَ اللّٰهُ اٰمِن۪ينَۜ
Dema ketin hizûrê, Yûsuf dê û bavê xwe hembêz kir û got: “Înşaallah bi ewlehî têkevin Misrê.”
وَرَفَعَ اَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًاۚ وَقَالَ يَٓا اَبَتِ هٰذَا تَأْو۪يلُ رُءْيَايَ مِنْ قَبْلُۘ قَدْ جَعَلَهَا رَبّ۪ي حَقًّاۜ وَقَدْ اَحْسَنَ ب۪ٓي اِذْ اَخْرَجَن۪ي مِنَ السِّجْنِ وَجَٓاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ اَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْن۪ي وَبَيْنَ اِخْوَت۪يۜ اِنَّ رَبّ۪ي لَط۪يفٌ لِمَا يَشَٓاءُۜ اِنَّهُ هُوَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
Dê û bavê xwe deranî ser text/runiştand. (Hemûyan) li ber wî secde kirin/bi rêzdarî silav kirin. Yûsuf got: “Bavê min! Ha ev tewîla/pêkhatina xewna min ya berê ye. Rabbê min ew anî cih. Bêguman dema ku ez ji zîndanê deranî û piştî ku şeytan navbera min û birayên min xera kir hûn ji çolê anîn Rabbê min pir qencî bi min kir. Bêguman Rabbê min çi tiştê daxwaz bike (bi ilmê xwe yê dorpêçker û bi lutfa xwe sebeban amade dike û) digihîne encamê. Bêguman ew (zanayê her tiştî) Alîm û (xwedî hikum û hikmet) Hakîm bixwe ye.”
رَبِّ قَدْ اٰتَيْتَن۪ي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَن۪ي مِنْ تَأْو۪يلِ الْاَحَاد۪يثِۚ فَاطِرَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ اَنْتَ وَلِيّ۪ فِي الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِۚ تَوَفَّن۪ي مُسْلِمًا وَاَلْحِقْن۪ي بِالصَّالِح۪ينَ
“Rabbê min! Bêguman te milk/serwerî da min û tabîra xewnan hînî min kir. Ey xaliqê erd û esmanan! Li dinyayê û li axîretê jî dostê min/welîyê min tu yî! Tu min wek muslîm (ew evdên ku şirkê terk kirine û bi tewhîdê berê xwe dane Allah) bimirîne û min têxe nav evdên xwe yên salih.”
ذٰلِكَ مِنْ اَنْبَٓاءِ الْغَيْبِ نُوح۪يهِ اِلَيْكَۚ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ اِذْ اَجْمَعُٓوا اَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ
Ev, ya ku me ji te re wehîy kiriye agahîyên ji xeybê ne. Dema ku ew li ser pîlana fendê xwe li hev kom bibûn tu ne li cem wan bûyî.
وَمَٓا اَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِن۪ينَ
Tu çi qasî daxwaz bikî û li ber xwe bidî jî pirên însanan îmân naynin.
(Ji bo gotinên Allah (ac) ya der heqê pirjimarî û kêmjimarî de bnr. 11/Hûd, 40.)
وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ اَجْرٍۜ اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَم۪ينَ۟
Tu (di muqabilê wê dawetê de) qet tu heqekî ji wan naxwazî. Ew (Qur'an), ji aleman re şîretek e.
وَكَاَيِّنْ مِنْ اٰيَةٍ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ
Li erd û esmanan çiqas ayet/delîl (ên ku wehdanîyet û ezameta Allah nîşan didin) hene. Lê ew li cem wan ayetan bi bêpêwendîtî/bi bêguhnedêrî berê xwe jê vedigerînin û derbas dibin diçin.
وَمَا يُؤْمِنُ اَكْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ اِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ
Pirên wan hetanî ji Allah re şirîkan çênekin îmân pê naynin.
(Abdullah b. Abbas (ra) wiha qotîye: “Ji ‘îmana wan’ tiştê ku tê qest kirin ev e: Dema ku ji yekî j wan re tê gotin: ‘Ev erd û esman û çiya kî xuliqandîye?’ wê bibêjin: ‘Allah!’ Tevî vê yekê jê (ji Allah re) şirîk çêdikin.” (Taberî, 19954) Ji bo daxuyanîya berfirehî bnr. 23/Mu’mînûn, 84-90.)
اَفَاَمِنُٓوا اَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِنْ عَذَابِ اللّٰهِ اَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
Gelo qey ew ji hatina ezabê Allah ku wan tevan dorpêç bike û bide ber xwe an jî ji nîşka ve ji rabûna qiyametê emîn bûne/ewle bûne?
قُلْ هٰذِه۪ سَب۪يل۪ٓي اَدْعُٓوا اِلَى اللّٰهِ عَلٰى بَص۪يرَةٍ اَنَا۬ وَمَنِ اتَّبَعَن۪يۜ وَسُبْحَانَ اللّٰهِ وَمَٓا اَنَا۬ مِنَ الْمُشْرِك۪ينَ
Bibêje: “Ha ev rêya min (a yekane/fer) e. Ez û peyrevên min (bi zanîna ji çi re û ji bo çi û bi çi awayî û bibername û birêkûpêk) li ser besîretê dawetî Allah dikin. Em Allah ji hemû kêmasîyan tenzîh dikin. Ez ne ji muşrîkan im.”
(Ev ayet, di dawetê de esasên bingehîn yên li gor rêbaza nebewî têxe holê:
a. Dawet bi tenê ji Allah re ye.
b. Ne bitenê pêxember, ew kesên peyrevê wan in jî bi dawetê mesûl in.
c. Dawet; ne kiryarekî/fiêlekî ketober û rasthatî û bê program e. Bilekîs çalakîyekî wisan e ku li ser besîretê pêk tê.
d. Di dawîya dawetê de divê ev heqîqetên hanê derkevin holê ku; kesên mumîn qet tu tiştî ji Allah re şirîk çênakin û ji qewmê muşrîk dûr û berî ne.
Dawetên ku ne n van taybetîyan bin ne dawetên nebewî ne.)
وَمَٓا اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالًا نُوح۪ٓي اِلَيْهِمْ مِنْ اَهْلِ الْقُرٰىۜ اَفَلَمْ يَس۪يرُوا فِي الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْۜ وَلَدَارُ الْاٰخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذ۪ينَ اتَّقَوْاۜ اَفَلَا تَعْقِلُونَ
Me berîya te ji xelkên bajaran re, ji wan zilamên ku me jê re wehîy kiriye pê ve kesekî (wek rasûl) ne şandîye. Gelo qey li ser rûyê erdê nagerin ku binêrin ka aqûbeta yên pêşîya wan çawa bûye? Bêguman warê axîretê ji bo Mutteqîyan re bixêrtir e. Hûn aqil nagirin?
حَتّٰٓى اِذَا اسْتَيْـَٔسَ الرُّسُلُ وَظَنُّٓوا اَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَٓاءَهُمْ نَصْرُنَاۙ فَنُجِّيَ مَنْ نَشَٓاءُۜ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِم۪ينَ
Êdî dema ku rasûlan hizir kirin ku gelê wan îmân naynin û ji alî gelê xwe ve hatine derewandin, hingê alîkarîya me ji wan re hat û yên ku me daxwaz kir me wan xelas kirin. Ezabê me ji qewmê gunehkar nayê zivirandin.
لَقَدْ كَانَ ف۪ي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِاُو۬لِي الْاَلْبَابِۜ مَا كَانَ حَد۪يثًا يُفْتَرٰى وَلٰكِنْ تَصْد۪يقَ الَّذ۪ي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْص۪يلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
Sond be di qiseyên wan de ji bo aqilmendan îbret hene. (Ev Qur'an) ne peyvek ku li hev bê anîn e. Lê (Kitêb) ên berîya xwe tesdîq dike û hemû tiştan bi kitekit beyan dike û ji bo koma mumînan jî hîdayet û rahmet e.