Dînê Bavûkalan

Gotin: “Bibin Cihû an Fille da ku hûn bigihîjin hîdayetê.” Nexêr (Ne wisan e!) Berevajî, (hîdayet esil) rêya Îbrahîmê henîf e. Ew ne ji muşrikan jî bû.

Ew, ummetek bûn, hatin û çûn. Tiştên ku bi dest xwe xistibûn ji wan re ye û tiştê ku we jî bi dest xwe xistîye ji we re ye. Ji kar û kirinên wan (hûn ne mesûl in û ji ber vêya jî) qet tu jêpirsîn/pirsyarî li te nayê kirin.

Dema ew ên bûne pêşeng/rehber (lîderên dînî an sîyasî ku însan didan pey wan), ji peyrevên xwe teberrî dikin û dûr dikevin û ezabê dibînin têkilîyên di navbera wan de (hemû munasebetên dostanî û eqrebatî û tîcarî û dînî) tê birîn.

Ew ên bûne peyrew wiha dibêjin: “Xwezî ji me re derfetekî/fersendekî din hebûya (em carekî din vegerîyana dinyayê); her wekî ku ew ji me dûr ketin em ê jî ji wan (pêşeng û lîderan) dûr biketana.” Bi vî awayî ji bo ku bibe wesîleya poşmanî û xemgînîyê wê Allah amelên wan nîşanî wan bide! Û ew dê ji agir qet neyên derxistin.

Dema ji wan re tê gotin: “Tabîê wan tiştên ku Allah nazil kiriye bibin” wiha dibêjin: “(Nexêr!) Berevajî, em ê bidin pey tiştên ku me ji bav û kalên xwe dîtine (me ji xwe re kiriye adet û em hîn bûne).” Erê ma bav û kalên wan bi tiştekî fêm nekiribin û rêya rast nedîtibin jî (wê bidin pey wan)?”

Dema we îbadetên xwe (yên heccê) qedand, her wekî ku we (di cahilîyê de) bav û kalên xwe bi bîr dianî, yan jî jê hêjî zêdetir Allah zikir bikin/bi bîr bînin. Ji însanan hinek (dema ku dûa dikin wiha) dibêjin: “Ya Rabbî! Li dinyayê bide me.” Ji yên wiha re li axîretê tu parek tune.

Dema ji wan re tê gotin: “Werin bi bal (Kitêb) a Allah nazil kiriye û (werin cem) pêxember,” wiha dibêjin: “Tiştên me ji bav û kalên xwe dîtîye besî me ye.” Erê, ma bav û kalên wan qet bi tiştekî nizanîbûn û ne li ser rêya rast bûn jî (wê bidin pey bav û kalên xwe)?

Dema (wekî tewafkirina Kâ'be’yê wek tazî) xerabîyekê dikin (wiha) dibêjin: “Me bavûkalên xwe li ser vê rêyê dît. Allah ev tişt li me emir kir.” Bibêje: “Bêguman Allah emrê xeranîyê/fuhşîyatê nake. Ma hûn der heqê Allah de tiştên ku hûn pê nizanin dibêjin?”

(Allah ji wan re) dibêje: “Hûn jî bi ummetên berî xwe re, tevî cin û însanan bikevin nava agir.” Dema ku dikevin agir, lanetê li birayê xwe (li rêhevalên xwe yên weke wî rêşaş in) dike. Heta ku ew hemû li pey hev di agir de kom dibin; ew ên paşîn der heqê yên pêşîn de dibêjin: “Rabbê me! Ha ew ên ku me xapandibûn/xerifandibûn ev in. Ji ber vê, di agir de qat bi qat zêde ezab bide wan.” (Allah) dibêje: “Ji bo we hemûyan qat bi qat (ezab) heye. Lê hûn pê nizanin.”

Ew ên pêşîn jîyîne ji wan ên paşîn re wê bibêjin: “Hûn ji me qet ne çêtir in/ne serdest in. Di berdêla tiştên ku we bi dest xistîye ezabê bitamînin.”

(Qewmê wî) gotin: “Ma tu ji bo ku em ji yek Allahê re bi tenê îbadet bikin û dev ji tişt (îlâh) ên ku bavûkalên me ji wan re îbadet dikirin berdin, ji me re hatî? Eger tu di gotina xwe de rast î, (ezaba) te wead kiriye bîne (em bibînin)!”

Bi rastî ji Rabbê we ji we re ezabekî dijwar û xezeb heq bûye. Ma hûn ji bo wan navên ku Allah der heqê wan de qet tu delîl danexistîye û we û bavên xwe binav kiriye bi min re dikevin nîqaşê? (Hûn) lihêvîyê bimînin (em bibînin)! Ez jî bi we re rawestî me.

Giregirên ji qewmê Firewn gotibûn: “Qey ji bo ku li ser rûyê erdê berhevdanîyê bikin û dev ji te û îlâhên te berdin tu Mûsa û qewmê wî serbest dihêlî?” (Firewn ji bo wan teskîn bike) got: “Em ê zarokên wan ên kurîn bikujin û jinên wan sax bihêlin. Bi rastî em li ser wan xwedî hêzeke qehirker in.”

An jî ji bo ku hûn nebêjin: “Bavûkalên me hêj pêşî de (ji Allah re) şirîk çêkiribûn. Em jî nifşeke/nesleke li pey wan de ne (û em peyrevê wan in). Ma qey tu yê ji ber kar û kirinên ehlê batil, me helak bikî?”

(Wan jî) gotibûn: “Qey ji bo ku ji wê rêya me bav û kalên xwe li serê dîtin tu me vegerînî û li ser rûyê erdê mezinayî/otorîte ji we herduyan tenê re be ji me re hatî? Em bi we herduyan jî îmân naynin.”

Gotibûn: “Ya Salih! Berî niha (berî vê dawetê) tu di nava me de mirovekî ku me hêvîyan jê dikir/qenc bûyî. (Çi yanî) niha tu me ji îbadeta wan tiştên ku bavûkalên me îbadetê wan dikirin men dikî? Bi rastî, ji wê tiştê (ji tewhîdê) ku tu me gazî wê dikî em tê de bêaram û gumanbar in.”

Gotin: “Ya Şuayb! Qey nimêja te emrê te dike em dev ji tiştên (ji pûtên) ku bavûkalên me ji wan re îbadet dikirin berdin û di malên xwe de bi dilê xwe teserruf nekin? Bêguman tu mirovekî halîm û aqilmend î.

Tu di tiştên ku ew îbadetê jê re dikin de nekeve gumanê. Bavûkalên wan berê de çawa îbadet dikirin ew jî weke wan îbadet dikin. Bêşik tiştê ku (ji ezabê) paya wan dikeve em ê bêkêmasî bidin wan.

“Ew tiştên ku hûn ji xeynî wî ji wan re îbadet dikin, Allah der heqê wan de qet tu delîl neşandîye û ji hinek navên ku bavûkalên we li wan kiriye pê ve ne tiştek in. Hukim bitenê aîdê Allah e. Wî emir kiriye ku hûn evdîtîyê/îbadetê jê pê ve ji tu kesî re nekin. Ha ev e dînê rasterast. Lê pirên însanan nizanin.

Hemû bi hev re derdikevin hizûra Allah. Mustezef (ên ku ji alî taxûtên mijokdar ve keda wan hatîye mijîn û bindest mane û bi îşkence û bi zordestîyê hatine bêrûmetkirin), ji mustekbîran re wiha dibêjin: “Em (li dinyayê) tabiên we bûn. Ma vêga hûn dikarin hinekî ji ezabê Allah ji ser me bidin alî/dê feydeyekî we bigihîje me?” Wê bibêjin: “Eger Allah hîdayet li me bikira, me yê hûn bigihandana ser rêya rast. (Êdî giringîya wê tune.) Em (li dij vê ezabê) sebir jî bikin û binalin jî ferq nake, ji me re cihê revê/xelasî tune.”

(Îbrahîm) rojekî ji bavê xwe û ji qewmê xwe re wiha gotibû: “Ev peykerên ku hûn ji wan re îbadetê dikin çi ne?”

Gotin: “Me bav û kalên xwe li ser perestîya/îbadeta wan dîtin.”

Got: “Sond be ku; hûn jî û bav û kalên xwe jî di rêşaşîtîyekî eşkere de ne.”

Giregirên qewmê wî yên kafir gotibûn: “Ev ê ha, enceq mirovekî wekî we ye. (Bi wê îdîaya pêxembertîyê jî) dixwaze ku xwe serdestî we bigire. Eger Allah bixwesta wê melâîketan daxistana. Me ji bavûkalên xwe yên berê jî van (gotinan) nebihîstîye/seh nekiriye.”

Qey wan li qewlê (Qur'anê) bi kurahî nedifikirîn? Nexwe tişteke ku berê de ji bav û kalên wan re nehatibû, ji wan re hatîye?

Bi bîr bîne! Dema ji bavê xwe re û ji qewmê xwe re wiha gotibû: “Hûn perestîya/îbadeta çi dikin?”

Gotibûn: “Em perestîya pûtan dikin û vê îbadeta xwe bênavber didomînin.”

Got: “Ma dema ku hûn lavahî/dûa dikin we dibihîzin?”

“An jî qet tu feyde û zerara wan digihîje we?”

(Nexêr, ne wisan e!) Me bavûkalên xwe li ser vê rewşê dît. (Em jî eynî karî bê pirsyarî dikin.)

Got: “We dît, ka hûn ji çi re îbadetê dikin?”

“Hûn jî û bavûkalên we yên berîya we jî.”

“Bêşik ew dijminên min in. Lê (Allahê) Rabbê aleman mustesna/ne tê de.”

Dema ku ji wan re tê gotin: "Bibin tabîê tiştên ku Allah nazil kiriye.” Wiha dibêjin: “(Nexêr!) Berevajî, em ê bidin pey tiştên (kevneşop û adetên) ku me bavên xwe li ser wan dîtîye.” Erê ma şeytan wan gazî bal bi agirê ku alav jê dipeşikin ve bike jî (wê bidin pey rêya bavên xwe)?

Wê bibêjin: “Rabbê me! Me îtaeta serok û mezinên xwe kiribû. (Wan jî) em (ji rêya heq) xerifandin.”

“Rabbê me! Tu du qat ezab bide wan û bi laneteke mezin lanetê li wan bîne.”

Kafiran gotin: “Em bi vê Qur'anê jî û bi (Kitêb) ên berê de hatine jî îman naynin.” Xwezî dema ku ew zilimkar di hizûra Rabbê te de tên sekinandin te wan bidîtana! Dev davêjin hevdu. Ew ên qels (mustezaf) ji wan ên qure (mustekbîr) re dibêjin: “Eger ne ji we bûya muheqeq em ê mumîn bibûna.”

Ew ên mustekbîr ji mustezafan re wiha dibêjin: “Piştî ku hîdayet ji we re hat, ma qey me hûn jê vegerand? (Nexêr, ne wisan e!) Berevajî, hûn gunehkarên mucrîm/sûcdar bûn.”

Ew ên mustezaf, ji mustekbîran re wiha dibêjin: “Berevajî (îş û karê we) bi şev û bi roj (çêkirina) hîle bû… (Lewre) we, li me emir dikir ku em li dij Allah bibin kafir û jê re şirîkan çêbikin.” Dema ku ezab dibînin (hundirê wan disoje, lê) poşmanîya xwe vedişêrin. Me jî xelekên bizincîr di stûyê kafiran de borand. (Başe ku çi) ma qey wê ji amelên xwe pê ve bi tiştekî din re bihatibana cezakirin?

Dema ku ji wan re ayetên me yên vikîvekirî têne xwendin wiha gotin: “Ev, dixwaze ji (îlâhên we) yê ku bavên we îbadet li wan dikirin, we rabigire pê ve ne zilamekî din e. Û wiha digotin: “Ev, bitenê bêbextîyeke lihevhatî ye.” Ew ên kafir, dema ku heq ji wan re tê, wiha gotin: “Ev, ji sêhreke vikîvekirî pê ve ne tiştekî din e.”

Ew bixwe jî di şopa wan de dibezîyan.

“Me ev, di dîneke din de nebihîstîye. Ew (tewhîd), bitenê lihevanînek e.”

Firewn got: “Hûn min berdin da ku ez Mûsa bikujim. Ew jî (ji bo alîkarîyê) bila gazî Rabbê xwe bike. Ez ji vê ditirsim ku (Mûsa) dînê we biguherîne an jî li ser rûyê erdê fesadê derxîne.”