Derxistina Fitne û Fesadê

Dema ku ji wan re tê gotin: “Li ser rûyê erdê fesadîyê nekin!” Dibêjin: “Em bitenê ehlê islahê ne/xêrxwaz in.”

Baldar bin/Dîqat bikin! Birastî ew ên mufsîd/fesadîyê dikin her ew bixwe ne, lê ew vê fêm nakin.

Ew (fasiq) in ku; piştî zeximandina wê, ehda ku dane Allah xera dikin û (pêwendî) yên ku Allah emrê pevgihandinê kiribû ji hev diqetînin û li ser rûyê erdê fesadîyê derdixin. Ha ew ên ku xisirîne ev bixwe ne.

Bi bîr bîne, dema ku Rabbê te ji melaîketan re got: “Ez ê li ser rûyê erdê xelîfeyekî bixuliqînim.” Gotin: “Ma tu yê yekî wisan ku li wê derê xwînê birjîne û fesadîyê derêxe bixuliqînî (bikî xelîfe)?” Hal ev e ku em te ji her sifetên kêmasîyê tenzîh dikin û ji te re hemd dikin û te teqdîs dikin. (Allah) got: “Bêguman tiştê ku hûn pê nizanin, ez dizanim.”

(Bi bîr bînin!) Dema ku Mûsa ji bo qewmê xwe av xwestibû. Me got: “Gopalê xwe li kevir bide!” (Gopal çawa li kevir ket) di cih de av derket û duwazdeh kanî herikîn. Her nifşek ji wê derê cihê av vexwarina xwe pêzanîbûn. Ji rizqê ku Allah daye we bixwin û vexwin û li ser rûyê erdê fesadê/alozîyê/bêpergalîyê dernexin.

Dema (ku li ser karekî dibin rêveber an jî) ji cem we vedigerin û diçin, ji bo ku li ser rûyê erdê fesadîyê derxînin û çandinî û nesil/nifş helak bikin dixebitin. (Lê) Allah hez fesadê/xerakirinê nake.

Gelî ew ên îmân anîne! Ji xwe pê ve tu kesî (ku hûn sirrên xwe parve bikin û karên xwe yê di nav xwe de agahdar bikin) ji xwe re nekin hemsir/hemraz. (Lewre ew kafir) ji bo êşandina we tu carî xwe nadin paş. Kîna/Buxza wan di devê wan de eşkere ye. Lê tişt (kîn) a ku di singên wan de veşartî ye hê jî mezintir e. Eger hûn aqilmend in, birastî me ayetên xwe ji we re beyan kirine.

(Meqsedeke wî yên din jî) ji bo ku kesên munafiq jî bi eşkerehî diyar bibin. Dema ji wan re hate gotin: “Werin di rêya Allah de şer bikin an jî mudafea (ya muslîman) bikin” wiha gotin: “Eger me bi şer bizanibana em ê bi we re bihatana.” Ew roj (a ku vê peyvê gotin) ew ji îmanê zêdetir nêzîkî kufrê bûn. Tiştên ku di dilê wan de tunebû (tiştê pê nebawer bûn) bi devê xwe digotin. Allah bi tiştên ku veşartine çêtir dizane.

Ji ber vê yekê me li ser Benî Îsraîl (wiha) nivîsand: Kî mirovekî ne berdêla/ne bi qisasa mirovekî din de an jî li ser erdê fesadî/berhevdanî kiribe, wî bi neheqî bikuje; wekî ku hemû însanan kuştibe. Kî jî mirovekî îhyâ bike (bê sebebekî meşrû destê xwe ji kuştina mirovekî bikşîne) her wekî ku wî hemû însanan îhyâ (xelas) kiribe. Sond be, Rasûlên me bi delîlên eşkere ji wan re hatin. Lê piştî vê jî dîsa pirên wan li ser rûyê erdê pîrole ne/aşirî ne.

Cezayê wan ên ku li hemberî Allah û Rasûlê wî şer dikin û li ser rûyê erdê fesadîyê/berhevdanê derdixînin; an têne kuştin an têne daleqandin an dest û pîyên wan çeprastî tên jêkirin an jî ji cihê ku tê de ne tên ajotin/tên nefî kirin. Ev (ceza) riswayîya wan a li dinyayê ye. Li axîretê jî ji bo wan ezabekî mezin heye.

Cihûyan gotin: “Destê Allah girtîye (dest lê nagere).” Ji ber vê (gotina kirêt) destê wan şeht bû û bûn ji lanetîyan. (Nexêr, ne wisan e!) Berevajî, her du destên Allah jî vekirî ne û çawa bixwaze wisa serf dike. Sond be ya ku ji Rabbê te ji te re nazil bûye (ev Qur'an) wê kufr û harîtîya wan zêdetir bike. Me jî hetanî roja qiyametê kîn û neyartîyek bênavber xistîye navbeyna wan. Çi dema ku wan ji bo şer agirek pêxistibin Allah agirê wan vemirandîye. Ew li ser rûyê erdê ji bo tevdanê/ji bo îfsadê dixebitin. Allah ji mufsîdan/ji wan ên tevdanê derdixin hez nake.

Piştî islaha ser rûyê erdê (ku Allah bi tekûzî sererast kiriye) fesadîyê dernexin. Bi tirs û hêvî ji wî re dûa bikin. Bi rastî rahmeta Allah pir nêzîkî muhsînan (kesên ku evdîtîya xwe herî xweşik teqdîm dikin) e.

“Bi bîr bînin! Piştî qewmê Ad (Allah) di şûna wan de hûn kirin xelîfe û li ser rûyê erdê bi cih kirin. We di deştên wan de koşk çêdikir û di çiyayên wan de jî xanîyan dikola. Êdî nîmetên Allah bînin bîra xwe û bi tevdanê li ser erdê alozî/zêdegavî/fesadê dernexin/nekin.”

Me ji qewmê Medyen re jî birayên wan Şuayb (şandibû). Gotibû: “Gelî qewmê min! Ji Allah re îbadetê/evdîtîyê bikin. Ji we re ji wî pê ve (yê ku îbadetê heq dike) tu îlâh tune. Bêguman ji we re ji Rabbê we (mûcîzeyek) vikîvekirî hat. Wezin û pîvanê bê kêmasî bigirin û eşyayê însanan (bihayê wî neşikênin û) kêm nedin wan. Piştî islaha wê, li ser rûyê erdê fesadîyê dernexin. Eger hûn mumîn bin ev, ji we re bixêrtir e.”

Bi xwestina (rêya Allah) çewt/xelet bibe û ji bo ew ên îman bi Allah anîne ji rê vegerînin bi gef xwarinê/bi tehdîdê li ser her serê rêyan rûnenin. Bi bîr bînin! Hûn hindik bûn wî hûn zêde kirin. Aqubeta mufsîdan çawa bûye, lê binêrin û bibînin.”

Paşê di pey wan de me Mûsa bi ayetên xwe ji Firewn û giregirên wî re şand. Wan (bi înkar û tinazîyên bi ayetên me re) zilimkarî kirin. Aqubeta mufsîdan çawa bûye, binêre.

Giregirên ji qewmê Firewn gotibûn: “Qey ji bo ku li ser rûyê erdê berhevdanîyê bikin û dev ji te û îlâhên te berdin tu Mûsa û qewmê wî serbest dihêlî?” (Firewn ji bo wan teskîn bike) got: “Em ê zarokên wan ên kurîn bikujin û jinên wan sax bihêlin. Bi rastî em li ser wan xwedî hêzeke qehirker in.”

Me bi Mûsa re ji bo sî şevan peyman danî. Ji xeynî vê me deh rojên din jî lê zêde kir. Bi vî awayî wextê Rabbê te kifş kiribû bi çil şevî temam bû. Mûsa ji birayê xwe Hârûn re gotibû: “Di nava qewmê min de tu têkeve şûna min. Islah bike û nede pey rêya mufsîdan.”

Kafir jî dostên hevdû ne. Eger hûn (di navbera xwe de dostanî pêk neynin û wan wek neyar negirin û) vêya nekin, wê li ser rûyê erdê fitne û fesadeke mezin çêbibe.

(Allah, li ser vê hîkmetê wan ji derketina şer men kir:) Eger ew bi we re derketana şer, wan ji tevdan û fesadîyê pê ve tiştek li we zêde nedikirin û ji bo fitne têxin navbera we, dê xebat bikirana/bişixulîyana. Di nav we de ên guh didin wan jî hene. Allah bi zaliman dizane.

Hinek ji wan pê îmân tînin û hinek jî îmân naynin. Rabbê te bi fesadan baş dizane.

Dema wan (tiştên destê xwe de) avêtin, Mûsa got: “Ev tiştê ku hûn dikin sêhr e. Bêguman Allah dê wê sêhrê betal bike. (Lewre) Allah, karê mufsîdan islah nake/nabe serî.”

Erê ma vêga (te îmân anî)? (Hal ev e ku) te berê îsyan dikir û ji mufsîdan bûyî.

“Gelî qewmê min! Wezin û pîvanê bi edalet bigirin. Eşyayê însanan kêm nedin wan. Piştî isleha wê, li ser rûyê erdê fesadîyê/alozîyê dernexin.”

Ji neslên/ji nifşên berî we -kêmanîya ku me wan xelas kirin ne tê de- bila hin kes hebûna da ku li ser rûyê erdê ji fesadê men bikirana? Ew ên zilimkar jî (şûna ku vê fesadê ji holê rabikin) li dûv jiyaneke xweş ku tê de rû girtibûn, ketin. Û ew jixwe mucrîmên gunehkar bûn.

Gotin: “Em bi navê Allah sond dixwin ku hûn jî dizanin em ji bo fesadîyê nehatine. Û em ne diz in jî.”

Ew ên ku piştî peymana zexm dane Allah (ehda li ser tewhîdê) xera kirine û ew ên ku, ew pêwendîyên Allah emir kiriye diqetînin û li ser rûyê erdê fesadê dertînin (hene); lanet ji bo wan e. Aqûbeta warê (axîretê) ya herî xerab jî ji wan re ye.

Ew ên kafir in û (însanan) ji rêya Allah men dikin jî; ji ber fesadîya wan ve em ê li ser ezaba wan, ezabekî din bidin wan.

Me di Kitêbê de ji bo Benî Îsraîl ev hikum jî dabû/diyar kiribû: Bêşik hûn ê li ser rûyê erdê du caran fesadîyê derxînin û hûn ê zêdegavîyeke bi quretî bikin.

Gotin: “Ya Zûlqarneyn! Bi rastî Ye’cûc û Me’cûc li ser rûyê erdê fesadîyê dikin. Gelo ma ji bo ku tu di navbera me û wan de seddekî/bendeki çêkî, em bacekî bidin te (nabe)?”

“Tiştên însanan kêm nekin! Li ser rûyê erdê fesadîyê nekin û alozî/bênîzamî/aşirîtî dernexin.”

Ha (ev) warê axîretê ye. Em wê didin wan kesên ku li ser rûyê erdê fesadê naxwazin û çavdêrîya bitirtîyê nakin. Aqûbet (a xweşik) yê Mutteqîyan e.

Bibêje: “Rabbê min, li hemberî (vê) qewmê mufsîd/xerabker tu alîkarîya min bike.”

(Me) ji Medyen re jî birayê wan Şuayb (şand). Gotibû: “Gelî qewmê min! Ji Allah re îbadet bikin! Roja axîretê (ji sewab girtina ji Allah) hêvîdar bin. Bi fesadîya li ser rûyê erdê tevdanê/bênîzamîyê/zêde pê de çûnê nekin/dernexin.”

Ji ber karên (gunehên) ku însanan bi dest xistine, di behr û berîyê de fesat dest pê kir. (Allah) qismekî (cezayê) amelên wan bi wan dide tamkirin, dibe ku vegerin (îslâmê).