Tiştên Ji Xeynî Allah (ac) Perestî Li Wan Tên Kirin

Bêguman Allah tu carî şirîkatîya ku jê re bê kirin efû nake. Lê tiştên ji xeynî vê (şirkê), ji bo kî bixwaze efû dike. Kî jî ji Allah re şirîk çêbike ew ketîye nava xerifîyeke dûr (ku vegera jê pir zor e).

Ew (muşrîk), dev ji Allah berdane û ji hinek pûtên ku bi navên mê binavkirine re dûa (îbadet) dikin. (Bi rastî) ew ji wî şeytanê asî pê ve ji kesî re dûa nakin.

Allah lanet li wî (şeytanê) bike/kiriye. Got: “(Qesem bibe ku) ez ê ji evdên te parekî diyarkirî bistînim.”

“Ez ê wan bixerifînim û di nava wasewasên (pûç) de wan egle/eware bikim û ez ê jêkirina guhê dewaran û guherandina tiştê (fitreta) ku Allah xuliqandîye li wan emir bikim.” Kî dev ji Allah berde û wî şeytanê asî ji xwe re bike dost, bêguman ew ketîye nava zîyaneke eşkere.

Ji wan re weadan dike û wan di nav gumreşîyên (pûç û betal) de digerîne. Weada şeytan ya ku ji wan re dike, ji xapandinê pê ve ne tiştekî din e.

Bibêje: "Ma hûn ji Allah pê ve ji heyînên ku feyde û zerara wan nagihîje we re îbadet dikin? Allah (yê ku hemû tiştan dibihîze û îcabetî dûayan dike) Semî û (zanayê her tiştî) Alîm e.”

Bibêje: “Piştî ku Allah em bi (tewhîdê) hîdayet kiriye, ma em ê ji xeynî Allah ji wan (pût û tirbe û zîyaret) ên ku ne dikarin feyde bidin û ne jî dikarin zerarê bidin re îbadet bikin? Wekî wî kesî ku şeytanan ew xerifandîye û di çolê de berdaye û hevalê wî jî ew gazî rêya rast dikin û dibêjin: ‘Were hîdayetê!’, ma em ê jî wekî wî mirovê şaş li ser panîya xwe (bi bal kufrê ve) berepaş bên vegerandin?” Bibêje: “Bêguman hîdayeta heqîqî, hîdayeta Allah e. Û ferman li me hatîye kirin ku em teslîmî Rabbê aleman bibin.”

Ew dev ji Allah berdidin û ji wan tiştên ku feyde û zerar nagihîje wan re îbadet dikin û (wiha) dibêjin: “Evana li îndallah/li cem Allah ji bo me şefaetvan in.” Bibêje: “(Allah, îbadeta ji van heyînan re teqez meşrû nekiriye û rayeya şefaetê nedaye wan. Digel vê bi van îdîayan) hûn agahîya tiştê li erd û esmanan ku Allah bi wan ne xeberdar e didin?” Ew (Allah), ji wan tiştên ku jê re şirîk çêdikin munezzeh û herî bilind e.

Bibêje: “Ma ji wan şirîkên we (yên ku hûn ji Allah re şirîk çêdikin), yê cara ewil dixuliqîne û paşê xuliqandinê (bi vejandinê) dubare bike, heye?” Bibêje: “Ew ê cara ewil dixuliqîne jî û (bi vejandina mexluqên xwe) xuliqandinê dubare bike jî Allah e.” Çawa dibe ku hûn (ji xeynî Allah bi hêlên din ve) tên vegerandin?

Bibêje: “Ma ji şirîkên we, yek heye ku we bi bal heqîyê ve rastê rê bike?” Bibêje: “Allah radigihîne heqîyê.” Êdî qey ew ê ku (însanan) digihîjînê heqîyê (Allah) layiq e ku mirov bide pey wî an ew ê ku mirov heta rêya rast nîşanî wî nede ew rêya rast nabîne (ew pût û zanyarên li ser navê wan diaxivin) layiq e (ku mirov bide pey wî)? Ma çi bûye bi we, hûn çawa hikum didin?

Pirên wan ji zennê pê ve nadin pey tiştekî. Bi rastî (bingeha zenê ne wehîy e û ne agahîyeke qethî ye, ji ber vê yekê) zen tu carî cihê heqîyê nagire. Bêguman Allah ji kar û kirinên wan agahdar e.

Baldar bin/Dîqat bikin! Li erd û esmanan her kî hebe aîdê Allah in. Ew ên ji xeynî Allah ji hinên din re dûa dikin; (bi rastî) nadin pey wan şirîkên xwe jî. Ew bi tenê didin pey zennê û ew bi texmînan tevdigerin.

Ev, hin qiseyên welatan in ku em ji te re (bi heqî) dibêjin. Hin ji wan (hêjî) li pîyan in. (Li pey wan rêç û şop mane.) Hin ji wan jî bûne weke çandinîya dirûtî (hatine qurmiçandin).

Me, li wan zilim nekir; lê wan li xwe bixwe zilim dikirin. Dema emrê Rabbê te (bi helaka wan) hatibû, qet tu feydeya îlâhên ku wan dev ji Allah berda bûn û ji wan re lavayî dikirin çênebû. (Belê) ji wan re ji zerarê pê ve tiştek li wan zêde nekirin.

Tu di tiştên ku ew îbadetê jê re dikin de nekeve gumanê. Bavûkalên wan berê de çawa îbadet dikirin ew jî weke wan îbadet dikin. Bêşik tiştê ku (ji ezabê) paya wan dikeve em ê bêkêmasî bidin wan.

Gelî hevalên min ê zîndanê! (Hûn qet difikirin?) Ma Rabbên ji hev cihê bi xêr in an jî ew Allah ê (ku di zat û fiêl û sifetên xwe de yekane) Wahid û (ew ê her tişt jê re sitûxwar û di bin hukmê wî de ne) Qahhar (bixêrtir) e?”

“Ew tiştên ku hûn ji xeynî wî ji wan re îbadet dikin, Allah der heqê wan de qet tu delîl neşandîye û ji hinek navên ku bavûkalên we li wan kiriye pê ve ne tiştek in. Hukim bitenê aîdê Allah e. Wî emir kiriye ku hûn evdîtîyê/îbadetê jê pê ve ji tu kesî re nekin. Ha ev e dînê rasterast. Lê pirên însanan nizanin.

Dûayên heq, yê ji Allah re (dihê kirin) e. Ew ên ji xeynî wî dûa ji wan re dihên kirin jî bi tu awayî nikarin bersivê bidin dûayên wan. Rewşa wan (ên ku ji xeynî Allah ji hinên din re dûa dikin) weke vê ye ku ji bo av were devê wî her du çengên/mistên xwe dirêjî avê dike (û vê bes dibîne). (Hal ev e ku bi vê awayê) ew (av) qethîyen nagihîje wî. Dûayên kafiran (ên ku ji xeynî Allah ji hinên din re dikin) ji xerifîtîyê/ji rêşaşîtîyê ku dê winda bibe pê ve ne tiştekî din e.

Bibêje: “Rabbê erd û esmanan kî ye?” Bibêje: “Allah e!” Bibêje: “(Madem Rabbê erd û esmanan ew e, hûn dîsa) dev ji Allah berdidin û wan heyînên ku ne dikarin feydeyekî bi dest bixin û ne jî dikarin zerarekî ji xwe dûr bikin ji xwe re dikin welî/dost?” Bibêje: “Kor û bînende qet dibin weke hev? An jî zulûmat/tarîti û ronahî dibin weke hev? Nexwe ew şirîkên ku ji Allah re tayîn kirine (wekî Allah) xuliqandine (û xuliqandina Allah û) xuliqandina (şirîkên wan) ji wan re bi hev şibîyane (li ser mijara ‘kî îlâhe’ de serê wan tevlîhev bû)? Bibêje: “Allah xaliqê her tiştî ye. Û ew (di zat û fiêl û sifetên xwe de) Wahîd û (yê ku ji her tiştî re serî daye tewandin û xistîye bin hukmê xwe) Qahhar e.”

Ma ji wî (Allah) ê ku li ser kesba her nefsî çavdêr e (re şirîk çêdikin)? Lê wan ji Allah re şirîkan tayîn kirin. Bibêje: “De (wan şirîkan) binavînin (em binêrin).” (Allah, ne raye daye van heyînan û ne jî evana wek şirîk girtîye.) Nexwe, qey hûn agahîyên tiştên ku Allah pê nizane didin wî? An jî ev (navên hanê) peyvên gotinî yên pûç û vala ne? (Nexêr, ne wisan e!) Bilekîs kemînên wan kafiran ji wan re xemilandî hate xûya kirin û ji rêya (rasterast) hatin menkirin. Allah, her kî bixerifîne êdî kesê ku wî bigihîne hîdayetê tune.

(Bi bîr bînin!) Dema Îbrahîm gotibû: “Rabbê min! Vê bajarê hanê emîn/ewledar bike. Min û zarokên min ji perestîya pûtan biparêze.”

“Rabbê min! Bi rastî wan (pûtan) ji însanan gelek kesan xerifandine. Êdî kî bide pey min ew ji min e. Kî jî ji min re îsyan bike, bêguman tu (yê ku gunehan dibexşîne/efû dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xafûr û (li ser evdên xwe pir bi merhamet) Rahîm î.”

Erê ma ew ê dixuliqîne qet dibe wekî wî yê ku naxuliqîne? Ma hûn qet şîret nagirin?

Ji xeynî Allah ew ên ku ji wan re dûa dikin, qet nikarin tiştekî bixuliqînin. Ew bixwe xuliqandî ne.

(Ew) mirî ne, ne zindî ne. Nizanin wê kengê bên vejandin jî.

Allah ji bo we, ji nefsên we hevalan (jinan) xuliqand. Ji hevjînên we jî zarokan û nevîyan xuliqand. We bi tiştên xweşik da riziqandin. (Her ku rewş ev e) ma ew hêj jî bi batilê îmân tînin û nîmetên Allah înkar dikin?

Ew (muşrîk) ji Allah pê ve ji tiştên ku li erd û esmanan qet nikarin rizqekî bidin û tu carî nikarin (vêya bikin) re îbadet dikin.

(Bi şibandina Allah bi hin heyînên din û bi şibandina hin heyînên din jî bi Allah) li ser Allah qet tu mînakan/mîsalan nedin. (Mîsala der barê Allah de bê dayîn enceq) Allah dizane, hûn nizanin.

(Ji bo ku hûn ferqa di navbera Allah û wan pûtên ku we bi îlâhtî girtîye fêmbikin) Allah, mîsala koleyekî dide ku ew bixwe milkê yekî din e û hêza wî li ser tiştekî tune û mîsala wî mirovê (azad) dide ku me rizqekî xweşik dayê û ew jî bi dizî û eşkere ji wê rizqê xerc dike. (Ev herdû) qet dibin weke hevdu? Hamd ji Allah re ye. Lê belê pirên wan nizanin.

Allah ev herdû zilam jî wek mîsal dide. Yek ji wan lal e û hêza wî li ser tiştekî tune û ew li ser xwedîyê xwe bar e. Xwedîyê wî, ew bi ku ve bişîne tu qencîyekî nayne (wê îşê edim dike/diherimîne). Ma ev û ew ê ku ew bixwe li ser rêyekî rast be û bi edalet emir dike dibin weke hev?

Bibêje: “De heydê gazî wan ên ku we der heqê wan de hêvîya (şefaetê û rayeya teserûfa di kaînatê de û nêzbûna Allah) dikirin, bikin (em binêrin)! Ew ne dikarin zerarekî ji ser we rakin û ne jî dikarin (hêza wan tune ku) rewşa we biguherînin.”

Ew (heyîn) ên ku ji wan re dûa dikin bixwe jî ji bo ku nêzî Rabbê xwe bibin li wesîleyan digerin û rahmeta wî dixwazin û ji ezaba wî ditirsin. Lewre ezaba Allah, pêwiste ku jê bê parastin.

Dema di behrê de tengezarîyek bê serê we, ji xeynî wî (Allah) ew ên ku we ji wan re dûa dikirin winda dibin diçin, hûn bitenê jê re lavahî dikin. Lê çaxê ew, we derdixîne bejahîyê ve û we xelas dike hûn rû vedigerînin. Jixwe însan pir nankor e.

Wê rojê ji wan (muşrîkan) re dibêje: “Heydê gazî wan ên we îdîa dikir ku şirîkên min in bikin (de em bibînin)!” Gazî wan dikin, (lê ew pût) nikarin bersiv bidin û me (ji bo astengiya gihîştinê) dûlêrek/kendalek xistîye navbera wan.

Wê dema ku Îbrahîm ji bavê xwe re got: “Bavê min! Çima tu îbadetê tiştên wisan dikî ku ew ne dibihîzin û ne dibînin û qet tu feyda wan jî ji te re tune?"

“Bavê min! Bi rastî ilmê ku ji te re nehatîye ji min re hatîye. Êdî tu jî bide pey min da ku ez te bigihînim ser rêya rast.”

“Bavê min! Ji şeytan re perestî/evdîtî neke! Bi rastî şeytan ji Rahmân re bû serxwerabûyî/bû îsyankar.”

“Bavê min! Ez ji ber vê ditirsim ku ezabê Rahmân bigihîje te û tu bibî ji dostên şeytan.”

(Bavê wî) got: “Ma tu ji îlâhên min rû vedigerînî, ya Îbrahîm? Eger tu (vê halê xwe) neterikînî ez ê te bidim ber keviran/birecimînim. Tu demeke dirêj ji min dûr be.”

Got: “Silav li ser te be! Ez ê ji bo te ji Rabbê xwe îstîxfarê/efûkirinê daxwaz bikim. Bêguman ew, ji min re (ew, yê ku birehm û lûtifkar e û li min xweyîtî dike) Hafî ye.”

“Ez we û ew ên ku hûn ji xeynî Allah dûayê wan dikin diterikînim û ji we vediqetim. Ez bi tenê ji Rabbê xwe re dûa dikim. Hêvî heye ku ez bi dûakirina Rabbê xwe bedbext nabim. (Wê Rabbê min îcabetî dûayê min bike.)”

Dema ku (Îbrahîm) wan û ew ên ji xeynî Allah dûayê wan dikirin terikand û ji wan veqetîya, me jî Îshaq û Yaqûb danê. Me hemûyan kir pêxember.

Ji bo ku ji wan re bibe rûmet/serdestî/çavkanîya hêzê, ji xeynî Allah ji xwe re îlâhan girtin!

Nexêr! (Roja qiyametê) wê îbadetên wan înkar bikin û wê li hemberî wan (wek dijmin) cih bigirin.

Gotin: “Em ne bi vîna/bi îradeya xwe ji soza ku me dabû te vegerîyane. Lê ji eşyayê (Firewn û qewmê wî) me hinek zînet bar kiribû. Me ew avêtin (nav agir) û Samirî jî avêt.”

Ji wan re di sûreta golikê de peykerekî ku diorîya çêkir û (Samirî û yên pê re) gotin: “Ha ev îlâhê we û Mûsa ye. Lê wî (Mûsa) Ji bîr kir.”

Erê ma ew nabînin ku ew (dema ku tiştekî dibêjin) nikare bersiv bide wan û ji bo wan nikare feydeyekî pêk bîne û zerarekî jî ji wan dûr bike/bide paş?

Got: “Here/biqeşite! Êdî di dirêjahîya heyata xwe de tu yê bibêjî: ‘La misâs! (Bila tu kes destê xwe nede min û ez jî destê xwe nadim tu kesî).’ Û ji te re demeke (ku tu yê helak bibî) şaşnebar heye. Niha li îlâhê xwe, ya ku bênavber li ber serê wî lihêvîyê dimînî binêre! Sond be em ê wî bişewitînin û paşê jî (xwelîya wî) ber bayê behrê bikin.”

Nexwe qey hin îlâhên wan ên ku wan li dij me diparêzin hene? Ew nikarin alîkarîya xwe bixwe jî bikin. Ew ji alî me ve nayên parastin jî/ji me himaye jî nabînin.

(Ji hev re) gotin: “Me bihîst ku xortek dev diavête wan! Navê wî Îbrahîm e."

Gotin: “Wî (bînin) cihekî ber çavê însanan, dibe ku (li ser ya ku vî karî wî kiriye) şahidîyê bike.”

Gotin: “Ma te ev tişt bi îlâhên me kiriye, ya Îbrahîm!”

(Nexêr, ne wekî ramana we ye!) Berevajî, (li gorî ku wiha saxlem maye ew pût) ê mezin vê tiştê kiriye. Eger dikarin bipeyivin ka ji wan (pûtan) bipirsin.”

Li ser vê yekê li nefsa xwe vegerîyan û (piştî fikirîn) wiha gotin: “Bêguman (ji ber îbadet kirina heyînên ku ne dipeyivin û ne jî xwe diparêzin) yên zalim hûn bixwe ne.”

Paşê dîsa berepaş vegerîyan (ser rewşa xwe ya berê) û gotin: “Sond be, tu jî dizanî ku evana napeyivin.”

Got: “Nexwe çima hûn dev ji Allah berdidin û ji wan tiştên ku kar û zerara wan nagihîje we re evdîtî/îbadet dikin?”

“Xwelî li serê we û ew ên ku hûn îbadetê wan dikin jî be! Hûn aqil nagirin?

Bêguman hûn û ew ên ku we ji xeynî Allah dihebandin/îbadet li wan dikirin, şewatekê/ardûyê cehennemê ne. Hûn ê têkevin wê derê.

(Wekî ku hûn îdîa dikin) bi rastî eger ew îlâh bûna, nediketin wê derê. Û ew hemû wê di wir de bêdawî bimînin.

Li wê derê ji wan re bêhn sitendineke bi zorahî/nalîn û zarîn heye. Û li wê derê nabihîzin jî.

Ji însanan hin kes hene ku îbadetekî ne ji dil (bi gumanbarî û pîyê wî erd negirtî) ji Allah re dikin. Eger xêrek bigihîje wî, bi wê mutmeîn dibe. Lê eger fitneyek/îmtîhanek bigihîje wî, ew ser rû tê vegerandin (dizivire ser rewşa xwe ya berê). Ew dinyayê jî û axîretê jî winda dike. Ha ev, xesareta eşkere bixwe ye.

Ew dev ji Allah berdide û ji wî yê ku ne dikare zerarekî an jî feydeyekî bide wî re dûa/lavahî dike. Xerifîya kûr ev bixwe ye.

Ew, lavahîya wî (tiştê) dike ku zerara wî ji feydeya wî nêzîktir e. Ew, çi dostekî xerab û çi hevalekî nebaş e.

Ev wiha ye... Lewre Allah (çavkanîya/menbaa heq û heqîqetê) Heq bixwe ye. Tiştê ku ji xeynî wî lavayî/dûayê li wan dikin jî batil in. Bêguman Allah (bi zat û sifetên xwe herî bilind) Alîy û (yê herî mezin) Kebîr e.

Ew ji xeynî Allah îbadetê tiştên din dikin ku der heqê wan de qet tu delîl danexistîye û qet tu zanîna wan jî tune. Ji zaliman re qet tu alîkar tune.

Gelî însanan! Ji we re mîsalek hatîye dayîn (bi dîqat) guhdar bin. Ew ên hûn ji xeynî Allah ji wan re îbadet dikin hemû werin cem hev nikarin mêşekî jî bixuliqînin. Eger mêş tiştekî ji wan bikişîne û bigire, nikarin wê (ji destê mêşê) xelas bikin. Yê ku dixwaze jî aciz e û yê jê tê xwestin jî...

(Digel vê) dev jê berdan û ji xwe re hinek îlâhên din girtin ku ewana qet tu tişt nexuliqandine lê ew bixwe hatine xuliqandin û tu feyde û zerara wan nagihîje wan û li ser mirin û jiyan û vejîna ji nû ve jî be xwedî hêz in.

Dev ji Allah berdidin û perestîya hin tiştên din dikin ku ne zerar û ne jî feydeya wan heye. Kafir ew e ku (dide pey şeytan û li cem wî sef digire û) li dijî Rabbê xwe derdikeve.

Bi bîr bîne! Dema ji bavê xwe re û ji qewmê xwe re wiha gotibû: “Hûn perestîya/îbadeta çi dikin?”

Gotibûn: “Em perestîya pûtan dikin û vê îbadeta xwe bênavber didomînin.”

Cehennem jî (da ku baş bibînin) ji bo yên bitir/hêç pêşçav dibe/tê raxistin.

Ji wan re tê gotin: “Ew ên we perestîya wan dikirin ka ne?”

“Ji xeynî Allah... Qey dikarin alîkarîya we bikin? An jî dikarin alîkarîyê li xwe bikin?”

Tê gotin: “Gazî wan şirîkên xwe bikin.” Gazî dikin, lê nikarin bersivê bidin wan. Ezabê jî dibînin. Qey ew li ser hîdayetê bibûna (wê çi winda bikirana)?

“Hûn dev ji Allah berdidin û ji hinek pûtan re perestîyê dikin û derewên ku bêbinî ne lihev tînin. Bêguman ew ên ku hûn dev ji Allah berdidin û perestîyê ji wan re dikin, ne xwedî tu hêzî ne ku ew hûn birizqînin. Rizqê xwe li cem Allah bigerin/bixwazin. Îbadetê wî bikin û jê re şikur bikin. (Lewre di axir de) hûn ê li wî bêne vegerandin.”

Roja ku wê qiyamet rabe, hemû gunehkarên mucrîm/sûcdar bêhêvî dimînin.

Qet tu şirîkên ku (ji Allah re) çêdikirin ji bo wan nabin şefaetvan û hetanî ew bixwe wê şirîkên xwe înkar bikin.

(Ji bo ku hûn tewhîd û şirkê fêm bikin) ji nefsa we bixwe mîsalek da we: Di nav wan koleyên we de; yên di rizqê ku em didin we de hevpar in an wekî ku ji hevdu ditirsin hûn ji wan ditirsin an jî ên ku bi we re wekhev in, hene gelo? Ha bi vê awayê em ayetan ji bo qewmekî aqilmend re rave dikin.

Allah, hûn xuliqandîye paşê riziq daye we; paşê we dimirîne û piştre jî we ji nû ve vedijîne. Di nava şirîkên we de kesekî ku ji van yekî jî bikaribe bike heye? Ew (Allah), ji tiştên ku pê şirîk çêdikin berz û berî ye.

Ev xuliqandina Allah e. Ka nîşan bidin (em binêrin) ew (rohanîyetên ewlîya û şefaetvan û salih) ên ji xeynî wî (ku we îdîa dikir) çi xuliqandine? (Nexêr, ne wisan e!) Berevajî kesên zilimkar di xerifîyeke vikîvekirî de ne.

Ha wiha… Allah, El-Haq bixwe ye. Ew tiştên ji xeynî wî dûa li wan dikin batil bixwe ne. Bêguman Allah (bi zat û sifetên xwe herî bilind) Aliy û (yê herî mezin) Kebîr e.

Bibêje: “Heydê! Ew ên ku ji xeynî Allah we zen (a îlâhtîyê) ji wan dikirin gazî wan bikin (em binêrin)!” Ew ne li erdê û ne jî li esman ne tiştekî bi qasî zereyekî ne. Di wan her duyan de hevparîyeke wan tune. Qet tu kesekî ku (Allah) ji wan alîkar/piştgir girtibe jî tune.

Şevê dixe ser rojê û rojê jî dixe ser şevê. Roj û heyv jî stûxwar kiriye. Her yek ji wan heta demeke diyarkirî di rêgeha xwe de diherike diçe. Ha ev, Rabbê we Allah e. Hikumranî/Serwerî bitenê aîdê wî ye. Ew ên ku hûn ji xeynî wî dûayê li wan dikin, bi qasî mûyekî jî ne xwedîyê tiştekî ne.

Hûn ji wan re dûa bikin, dûayen we nabihîzin. Bibihîzin jî nikarin bersivê bidin we. Roja qiyametê şirka we red dikin. Tu kes wekî wî yê ku (agahdarê her tiştî) Xabîr e, nikare agahîyê bide te.

Bibêje: “Ka bibêjin, ew îlâhên ji xeynî Allah ku we ji wan re îbadet dikirin çi xuliqandine? Ka nîşanî min bidin, li ser rûyê erdê çi xuliqandine?” Nexwe li erd û esman şirîkatîya wan heye? An jî me kitêb daye wan û ew li ser belgeyekî/wesîqeyekî ne? (Nexêr, ne wisan e!) berevajî ew ên zilimkar, ji xapandinê pê ve tu tiştekî weadê hevdu nakin.

“Erê ma ez ê ji xeynî Allah hin îlâhên din bigirim? Eger Rahmân ji bo min zerarekî daxwaz bike, şefaeta wan qet tu feyde nade û nikarin min xelas jî bikin.”

Bi hêvîya ku alîkarî li wan bê kirin, ji bo xwe ji xeynî Allah hin îlâhên din girtin.

(Ew ên ku ji xwe re îlâh girtine) nikarin alîkarîya wan bikin. Lê ew (muşrîk bixwe), ji bo ku îlâh girtine leşkerên amadekirî ne.

(Dema kesek nema) berê xwe da îlâhên wan û wiha got: “Ka hûn (ji van xwarinan) naxwin?”

“Çi dibe ji we? Hûn napeyivin?”

(Axir) beralîyê wan bû/bere xwe da wan û bi destê xwe yê rastê derbekî danî wan.

(Însanan) bi lezûbez berê xwe dane wî.

Got: “Hûn îbadet li wan tiştên ku hûn bi destên xwe diterişînin dikin?”

“Lê ew ê ku hûn jî û ya ku we çêkiriye jî Allah xuliqandîye.”

Muheqeq Îlyas jî ji pêxemberên mursel e/şandî ye.

Wê demê ji gelê xwe re got: “Ma hûn (ji Allah) natirsin û xwe biparêzin?”

“Hûn lavahîyê bi (pûta) Ba’l dikin û ma qey hûn wî (Allah) ê ku xweşiktirê xaliqan e terk dikin?”

Eger tu ji wan bipirsî “Kî erd û esman xuliqandîye?” bêguman wê bibêjin: “Allah!”. Bibêje: “Ew ên ji xeynî Allah ku we ji wan re dûa dikirin, we ew dîtin? Eger Allah ji bo min zerarekî daxwaz bike, ma ew ê zerara wî dê ji ser min rakin? An jî eger ji bo min rahmetekî daxwaz bike ma ew ê ji rahmeta wî re wê bibin asteng?” Bibêje: “Allah besî min e. Ew ên tewekkul dikin, bila bitenê tewekkulê wî bikin.”

Nexwe ji xeynî Allah (wan ji bo xwe) hin şefaetvanan girtine? Bibêje: “Digel ku ew (ji bo şefaetê) ne xwedî (raye) ne û (li ser îbadeta we ya ji wan re) hiş di ber de nabin jî (hûn ê dîsa wan ji xwe re bikin şefaetvan)?”

Allah, bi heq hukim dike. Lê ew ên ji xeynî Allah dûa li wan dikin nikarin li ser tu tiştî hukim bikin. Bêguman ew (belê ew), (yê ku hemû tiştan dibihîze û îcabetî dûayan dike) Semî û (yê ku her tiştî dibîne) Basîr e.

“Hûn, min gazî înkarkirina Allah û şirîk çêkirina bi tiştên ku der heqê wan de qet tu agahîya min tune dikin. Hal ev e ku ez, we gazî (Allah) ê ku (xwedî îzzet û her tiştî mexlûb dike) Azîz û (yê ku gunehan pirzêde mexfîret dike û disitirîne û ji aqubeta gunehan evdên xwe diparêze) Xaffar e dikim.

“Çare nîne! Ew tiştê hûn min gazî dikinê ne li dinyayê û ne jî li axîretê qet tu rûmet û gerewa wan tune. Vegera me bi bal Allah ve ye. Yên ji hedê xwe borîne, ewana ehlê agir in.”

Paşê ji wan re tê gotin: “Ew ên we bi wan şirîkatî dikirin ka li ku derê ne?”

“Ji xeynî Allah…” Dibêjin: “Winda bûn, çûn. (Bi rastî, fêm bû ku) me qet ji tu tiştî re dûa nedikir.” Ha Allah, kafiran wiha dixerifîne.

Agahîya qiyametê bi bal Allah ve tê sipartin/hewaleyê wî ye. Beyî ilma wî fêkî ji bûtika xwe/ji gulpika xwe dernakeve. Qet tu jin hamîle namîne û nawelidîne/zarok nayne. Wê roja ku (Allah) wiha gazî wan dike: “Ka, li ku ne ew şirîkên min?” wê wiha bibêjin: “Em ji te re îlân dikin û radigihînin ku (li ser hebûna şirîkên te) kesekî ji me ku şahidî bike tune.”

Ew tiştên ku berê de ji wan re dûa dikirin bitevahî winda bûn, çûn. Û wan bi agahîyeke qethî fêm kir ku ji wan re cihê revê jî tune.

Nexwe, hinek şirîkên wan hene ku tiştên Allah destûr nedaye ji xwe re kirine şerîet/qanûn? Eger (li ser paşvexistina/texîrkirina ezaba wan heta qiyametê) ehdeke qethî nebûya, helbet wê di navbera wan de hukim bihata vebirîn. Bêguman ji zilimkaran re ezabekî biêş û jan heye.

Ji xeynî wî ew ên dûa ji wan re dikin, ne xwedîyê rayeya şefaetê ye. Enceq ew ên bizanebûn li ser heqîyê şahidî didin, ne tê de.

Bibêje: “Ew ên ji xeynî Allah we dûa li wan dikirin we dît? De nîşanî min bidin ka wan li ser rûyê erdê çi xuliqandine an jî qey hevkarîyeke wan di esmanan de heye? Eger hûn rastbêj in, de ka kitêbeke ku berîya vê (Qur'anê) hatibe an jî berhemekê ji ilmê (pêşîyan) ji min re bînin.

Ma ew kesê ku dev ji Allah berdide û dûayê wan tiştan dike ku heta qiyametê wê nikaribin îcabetî (dûayên) wî bikin jê rêşaştir kî heye? Ew (ên ku dûa li wan tên kirin) ji wan dûayan bêxeber in.

Dema ku însan (tên vejandin û) li hevdu tên civandin, ew (ên dûa li wan dikirin) ji wan re dibin dijmin û perestîya wan înkar dikin.

Ma ne hewce bû ew heyînên (ji bo ku wan nêzîkî Allah) bikin ji xeynî Allah ji xwe re wek îlâh girtibûn, alîkarîya wan bikirana? Berevajî, ew (di dema ezabê de) ji ber wan winda bûn çûn. Ev îdîaya wan (ku dibêjin îlâhên wan alîkarîyê dikin), derew û bêbextîyên wan e.